Vörstellt vun Anke Nissen |
|
Natuur:
|
Turmalin is Borat-Aluminiumsilikat. Sien chemisch Tosamensetten is bannig ünnerscheedlich, bannig komplizeert. Turmalin is in meist alle Farven mööglich. Siene Kristallform: dreesietig lange Sülen. |
Härte:
|
7,25 - 7,5 (To'n Vergliek:
Diamant hett de Härte 10, Bernstein hett de Härte 2 - 2,5) |
Sien spezifisches Gewicht:
|
3,05 - 3,15 g/Kubikzentimeter (To'n Vergliek: Diamant 3,32 - 3,54, Bernstein 1,05 - 1,09). |
Dat
spezifische Gewicht kenntekent, wa swaar en Materiaal in Vergliek to
sien Volumen is. 1 kg Watte un 1 kg Granit sünd ja gliek swaar
(nämli 1 kg ![]() |
|
Vörkamen:
|
in Eruptiv- un Kontaktgestein, in Drusen. In Brasilien finnt een Turmaline in alle Farven. Dat gifft aver vele, vele Fundorte up uns' Eerd. |
Ünneraarten un Verwandte:
|
|
|
|
Woso ik an den Turmalin kamen bün Kortens nu heff ik in enen Laden, de mit Mineralien, Steen, Muscheln un Snicken hannelt, en beten rümstövert. Ik heff vele Steen anfaat, heff se up mi wirken laten, un as ik enen Turmalin in de Hand nehm, dor weer he för mi angenehm, he weer mi sympathisch. Ik heff leest, dat gifft Monats-Steen, "Tierkreiszeichen"-Steen,
Naam-Steen un wat weet ik noch allens. Ik heff ok leest, dat man de
Eddelsteen veel Düden toschrifft. Wat dat nu allens richtig is
todrepen deit Pröven, wat de Turmalin ok echt is För all Turmaline in all de verschieden Farven gellt: Dörch Rieven laat sik Turmaline heel eenfach elektrisch upladen, un denn trecken se lütte Papierfitzelchen an jüst so, as wi dat vun'n Bernstein ok kennen. Wat is dat nu mit de Elektrizität?! De Bernsteen laadt sik elektrisch op, wenn he mit Wull, Filz orr Kattenfell rievt warrt. Dat kümmt dordör tostann, dat de Bernsteen Elektronen (de de negative elektrische Ladung draagt) mehr antreckt as de textilen Materialien. Dorwegen "klaut" de Bernsteen dat Textil Elektronen, bet beed oplaadt sünd de een positiv, de anner negativ. Denn knistert dat so schöön. Anners as bi den Bernsteen is dat bi den Turmalin
un ok bi mennig Quarz-Aarten. Turmalin is en piezoelektrisches
Materiaal. ("Piezo" warrt uteneen spraken: "pi-ezo".)
Dat heet, dat he sik dör Deformation elektrisch oplaadt
ahn dat Ladungen vun buten dortokaamt. Nanu, woans kann denn dat gahn?
Ha, Se hebbt ganz recht dat geiht nich, dat Materiaal kann
sik nich as Ganzes opladen, wenn keen Ladung vun buten dortokümmt;
nee, de Ladungen in dat Materiaal deelt sik dör den Druck eenfa Annahmen, uns Turmalinsüül sehg vun baven sehn so ut as rechterhand. Wenn een ehr in Roh lett, denn sünd de Ladungen gliek verdeelt, un dat Ganze is neutral.
Dat Lustige an den Effekt is, dat he sik ok ümdreihn lett: Wenn
du mit en Batterie dorbigeihst un en elektrische Spannung an so en
Kristall anleggst, denn verfoormt he sik! Klaar, dat sik dat technisch
nütten lett: In Piezo-Luutsprekers warrt an dünne Piezo-Kristalle
en gau wesselnde elektrische Spannung anleggt, un de Kristall dehnt
sik un treckt sik tosamen na dat Wesseln vun düsse Spannung.
Dormit bringt he ok de Luft üm sik in Swingungen en Schallwell
kümmt tostann! So en primitiven Piezo-Luutspreker hebbt wi alle mal höört: in den Computer is een inbuut. Glieks to'n Anfang, wenn de Computer hoochfohrt, maakt he eenmaal "Biep!". Dat is de Piezo-Luutspreker. Geschichte Turmaline laadt sik dör Deformation un dörch Rieven op. Dat mit dat Rieven geiht heel licht. So hett man fröher oft de Asch ut de Meerschuum-Piepen (Meerschaumpfeifen) mit enen reven Turmalin ruttrocken. Un dorüm wörr disse Steen ok "Aschentrecker" nöömt. Bi de Singhalesen weer "turameli" de allgemein Naam för
bruun orrer rode Eddelsteen. 1703 bröche Wiel he in so vele un so schöne Farven vörkümmt, weer de Turmalin al in der Biedermeier-Tiet as Smucksteen bekannt. De Lüüd harrn dissen Steen gern, se muchen em lieden. Un so is dat bet hüüt bleven. Wegen siene intensiven Farven geev dat männichmal Verwesseln, de staunen laat. So weer de "Groot Rubin", den de schwedisch König Gustav de III. Katharina de Grote vun Russland schenkt hett (1768 ), in Wirklichkeit en Rubellit, also en Turmalin vun besünners schöön root Farv.
Ik heff en lütt Keed ut Turmalin-Perlen. Ik heff se jümmers geern un oft dragen. Köfft heff ik se in enen gräsig kitschig Muschelladen in Burgtiefe up Fehmarn. Ik stöver to geern in dissen Laden rüm un ik dörv dat ok. Un enen Dag heff ik dor mal wedder Turmaline in de Hand nahmen, un se weern mi so sympathisch, dat ik glieks twee Keden köfft heff, ene för uns' Dochter un ene för mi.
Siet 1994 heff ik enen rohen Turmalin-Kristall (de rechterhand afbildt
is). He is buten gröön un binnen hellrosa. Magisch un mystisch Kräft as dat vun vele Steen all siet fröhe Tieden seggt warrt sind vun'n Turmalin gor nich recht bekannt.
All Turmaline geevt: Inspiration, Vertruun to sik sülvst, Kraft to'n Dörchhollen un Levensfreud. |
|
|