 |
|
Dat Nancy-Grace-Roman Weltruum-Teleskop — van Ludgerd Lüske De Biller köönt Se per Klick vergröttern.
Taurügge kaomt Se denn mit den Zurück-Knoop van den Browser.
Mit dat Upstiegen van dat Nancy Grace Roman Weltruum-Teleskop (NGRW – kort Roman neumt) fang eine neie Tied in dei Weltruum-Forschkung an. Dat Observatorium schall nich blots orig wiet in den Weltruum kieken, sünners uck grote Deile an’n Häwen in eine korte Tied dörseuken. Dorüm ist dat ein Mät-Apparaot för dei groten Fraogen in dei moderne Astronomie: Worut bestaiht dei unsichtbore Upbau van den Kosmos? Worüm driff dat Universum staodig dröcker uteinanner? Wo faoken kaomt Planeten butsiet van use Sünnen-System vör?
Dat Tesleskop is up den Weg nao dei Lagrange-Stäe L2 An‘n 30. August 2026 steeg dat Weltruum-Teleskop an Bord van eine Falcon-Heavy-Rakete van dat Kennedy Ruum Zentrum in Florida up. Nao eine halve Stünne sprüng et van den bäöwersten Raketen-Torn aff un güng up dei Reise nao dei besünnere Utsicht-Stäe: dei tweide Sünne-Eern-Lagrange-Stäe, kort L“ neumt. Dei ligg bold 1,5 Millionen Kilometer van dei Eern weg. Dor käönt Ruum-Sonden mit recht minne Stüer-Driewstoff lange tausaome mit dei Eern um dei Sünne fleigen. Dei Lagrange-Punkte sünd mathematisch uttauräken, dor käönt sik Objekte heel stabil uphollen, trudelt nich un kaomt nich licht van'e Bahn af. För den Weg dorhen bruuket dat Teleskop bold drei Maonde. In dei Tied fanget dei Ingenieure up dei Eern staodig van den Apparaot dei Telemetrie-Daoten up: technischke Mät-Daoten, dei dei Energie-Laoge, Temperatur, Kurs un Taustand van dat Ruum-Fohrtüg anwieset. Kort nao dat Affspringen güngen dei Solar-Flünke uteinanner. Dat is worhaft nödig för den Strom, den dat Teleskop staodig bruuket.
Roman is mehr at ein tweidet Hubble Taueierste lätt Roman so at dat benäumte Hubble-Teleskop: Beide häbbet einen Hollspeegel mit einen Dörmäter van 2,4 Meter. Dei schält sick aower bi dat Sichtfeld. Roman kann einen väl grötteren Deil van’n Häwen taugliek upnähmen. Wotau Hubble väle einkelne Upnaohmen bruuket, schaffet Roman dat mit dütlick minner Upnahmen. Roman is sotausäggen ein kosmischket Wietwinkel-Objektiv. Hubble un uck dat Draoken-Oge-Teleskop (JWST) ünnerseuket einkelne Objekte orig nau, aower Roman dait grote Berieke an’n Häwen at Korte faoten. För dei Astronomie ist dat so, dat man nich blots einkelne Stadt-Pläöne maoket, sünners heilmaols eine grote Landkorte van einen heilen Kontinent maoken dait.
Düstern Materie un düstern Energie sünd eine unsichtbore Macht Roman schall dei düstern Materie un dei düstern Energie ünnerseuken. Beide Saoken kann man nich seihn, ehr Daun in’n Kosmos kann man aower mäten. Dei düstern Materie hollt Galaxien un Galaxie-Höpe tausaome, wobi et dorför nich naug sichtbore Materie giff. Dei düstern Energie staiht för dat dröcker wern Uteinannerdriewen van dat Universum. Roman schall Milliarden van Galaxien utmäten un ünnerseuken, wo ehr Verdeilen un ehre Form van dei grote Ruum-Struktur affhang. Wenn disse Kosmischke Korte fardig is, käönt dei Foschkers rutfinnen, wo sick dat Universum nao den Urknall entwickeln dö.
Dat Seuken nao frömde Welten gaiht nu los Roman warket nich blots för dei Kosmos-Korten, uck Exoplaneten werd ünnersöcht. Dei Gravitations-Mikrolinsen-Maude* spält hier eine grote Rulle. Wenn ein Stern mit ein Planeten-System vör ein wiet weg liggen Achtergrund-Stern vörbi trecket, warket dei Schworkraft för eine korte Tied at eine Linse: Dat Lecht van den Achtergrund-Stern werd verstärkt. Lüttke Ännerungen bi dit Verstärken käönt ein Wiesteiken för Planeten wän. Uck sücke Planeten, dei wiet van ehren Stern wäge sünd, off frei dör dei Melk-Straoten fleiget werd so faotet. So helpet Roman dei annern Seuk-Mauden, dei besünners Planeten in floote Ümloop-Baohnen seuket. So kann man eine Äöwersicht kriegen äöwer dei välen Planeten-Systeme in use Melk-Straoten.
Twei Instrumente warket för ein grotet Programm Dat wichtigste Instrument an Bord van Roman is dat Wiet-Feld-Instrument. Dat is eine beste Kamera för sichtboret un för naohinfraroet Lecht (NIR). Dit Instrument kann orig grote Daoten-Barge van grote Häwen-Musterungen faoten. Dortau giffet noch ein Koronagraofen-Experiment. Ein Koronagraof legg eine Blende för einen lechten Stern. So süht man dei lechtameren Objekte naohe bi den Stern. Dat käönt Planeten off Stoff-Schiewen wän. Jüst dit Experiment hätt ein technologischket Bedüen: Et probeiert Techniken ut, dei bi naokaomen Teleskope nödig werd, dormit man van eerdähnlicke Planeten direkt Biller mit ehre Atmosphären upnähmen un ünnerseuken kann.
Mit dei PAMs (Precision Alignment Mechanisms) hätt man dei orig grote Nauigkeit in dei Optik, dei nödig is, dat man Planeten üm ehre Sterne in wiet weg liggen Stern-Systeme upnähmen kann. Sei sorget dorför, dat dei inbawden Masken van den Koronagraof un Filters un Spegels äöwer acht Stünnen lang blots üm einen Winkel van 40 Milli-Baogen-Sekunnen verkippen daut. 3,6 Millionen Milli-Baogen-Sekunnen gäwet einen Winkel, in den man einen Menschk in Los Angeles van Heidelberg ut seihn kunn (blots dacht). Ein Daoten-Barg för dei Astronomie bawet sick up Van Roman kaomet wisse, orig grote Daoten-Packen. Man räket mi bold 500 Terabyte in ein Johr. Dat löpp nich so sachte mit, nee, et is dei Karn van dei Mission: Mit ein grot plaontet Dörseuken van den Häwen, wat man fäökener maoket, kann man bäter besünnere Vörfälle un staotistischke Muster un noch unbekannte Deile finnen. Dei Forschkers krieget so väl tau daun. Dei Astronomie werd staodig mehr eine Wätenschkup mit Daoten-Barge. Automatischket Utwerten un Simuleiern un internationaole Daoten-Banken spält hier eine grote Rulle. Roman is nich blots ein Teleskop, et is uck ein Apparaot, dei Möglichkeiten för dei Wätenschkup herstellt.
Dei Häwen-Ball is in 4058 Häwen-Kacheln mit ein Flach van 10 Quadraot-Graod updeilt nao dei Tessellations-Maude. Eine Tessellation, off Fliesen leggen, is dat Äöwerdecken van ein Flach mit eine, off mit mehr geometrischke Formen, dei soneumten Kacheln. Dorbi giff et kien Äöwerlappen.
Man mutt internationaol tausaome Warken Uck Stäen för Forschkung in Europa maoket bi disse Mission mit. Dat Max-Planck-Institut för Astronomie in Heidelberg bawde wichtige opto-mechaonischke Deile för dat Koronagraofen Experiment. Sücke Bidräge wieset, dat moderne Weltruum-Forschkung ein Tausaomegaohn is: Ruum-Agentuuren, Universitäten, Forschkungs-Firmen un Industrie-Firmen dauet ehr besünneret Wäten tausaome insetten. So kann ein grotet Observatorium entstaohn.
Et kummp ein Atlas för den Kosmos Wenn aals nao den vörseihn Plaon löpp, käönt an’n Anfang van 2027 dei eiersten Biller ankaomen. Dornao gaiht et los mit dei Wätenschkup: Roman schall äöwer Johre weg den Häwen dörseuken un dorbi einen neien Atlas van dat Universum anleggen. Einkelne besünnere Objekte kann dit Teleskop nich so gaut faoten, aower dorför einen groten Deil van dat Universum ünnerseuken. Jüst dat maoket dei groten Weltruum-Teleskope so besünners. Sei vergröttert nich blots use Sicht up dat Universum, sünners uck use Vörstellen dorvan, wecke Fraogen wi noch stellen käönt. *: Gravitationelle Mikrolinsenbildung – Wikiwand |
|
10.9.2026 |
Ein neiet Oge för dat düstern Universum
