Heimat, Heimweih, Heimatland, Deil 1
Wat is ünner Heimat tau verståhn?

vun Behrend Böckmann

All sünd dorbi, dei Heimat nie tau entdecken, un frågen sik, wat denn Heimat is. In uns Mäkelnborgleed heit dat, "Wo dei Osteewellen trecken an den Strand,... dor is miene Heimat, dor bün ik tau Hus" un dei Ölleren ünner uns hemm' giern dorvon sungen, dat uns Heimat nich blot dei Städten un Dörper, sonnern dat uns Heimat ok all dei Böm in'n Holt, dat Gras up'e Wisch, dei Vågels an'n Häben un dei Dierten up'e Ierd un dei Fisch in dat Wåder sünd. Un inne Schaul wür einst in Heimatkunn' noch lihrnt, wo dei Quell von Warnow un Mildenitz tau finnen is, wat 'n Kauhschell is un woans dei Kattenkees würklich heiten, worüm dei Voss in'n Bu un dei Kreih in'n Nest ehr Kinner uptrecken deit. Heimat wier Aalgriepen an'n 1. Mai, dei Ümtoch un dei Danz tau Oornbier, Heimat wier dei Språk un dat Äten tauhus. Wi seggen, dat dei Heimat vonne Tüffeln Südamerika un dei Heimat vonne Georginen Mexiko is, dat Indien dei Heimat von den Mangobom un dat antike Athen dei Heimat vonne Demokratie is. Rostock wier einst dei Heimathåben vonne "Völkerfründschaft" un Kirchdörp up Pœl Heimathåben för männig Fischerboot.

Œwer nu willen wi uns dei Reich nå 'n lütt bäten mit dat befåten, wat för uns Minschen Heimat is orrer Heimat bedüden deit.

Heimat hett as germaansche Wöddel dat Wurt "haima, haimi" — wat nix anners bedüden däd as Wåhnstell, Dörp, Hus — un hett sik as "Heim" in't Düütsche un as "home" in't Inglische för Wåhnung erhollen. In't Olthochdüütsch kriecht dat Wurt "Heim" einen niegen Sinn, ward tauierst "heimoti" (8. Johrhunnert bet 1050) un denn "heimote" (1050-1350) un hett nu ok dei Bedüdung von dat, wat noch tau dei vier Wänn as Heim dortauhürt, üm denn würklich tauhus tau sien.

In't Middelöller wür dei Heimat an'n Besitz utmåkt. Wecker Hus un Hoff in ein Gemeind' harr, dei harr dor dat "Heimatrecht", dörste sik in sien Gemeind' ansiedeln, läben un 'n Handwark någåhn. Un tau dit Heimatrecht keem dei Minsch dörch Geburt orrer wenn hei/sei sik mit einen ut'e Gemeind' verfriegen däd orrer ok dörch den Kop von 'n Anwäsen. In't Würbauk vonne Bräuder Grimm in dei Utgaw ut dat Johr 1877 is tau läsen, dat Heimat ierstens dat Land orrer den Landstrich bedüden deit, in weckern man up'e Welt keem un wo man sik för ümmer uphollen dörp, tweitens Heimat dei Geburtsurt orrer dei stännig Wåhnurt is — un drüddens is dat Öllernhus sülben un dei Besitz vonne Öllern Heimat.

As sik denn dei Industrie entwickeln däd, sünd väle Minschen ut'e Dörper inne Städte gåhn un hemm' sik dor nå 'n Arbeit ümseihn. Anner hemm' dat in ehr "Heimat" nich mihr uthollen un sünd sogor œwer 'n Groten Diek nå Amerika utwannert. För sei kreech Heimat inne Frömde 'n niegen Sinn, un dat Melkfeewer (dat is Platt för "Heimweh") hett männigeinen dull tausett't.

Wat Heimat un Melkfeewer för den Romantiker Joseph von Eichendorff (1788-1857) bedüden däd, kœnen wi ut sien Riemels ,,Die Heimat" von 1819 un "Heimweh" von 1926 rutläsen. Wietaf von dat Öllernhus sünd in disse beiden Riemels Erinnerungen an dei Kindheit un dat Öllernhus up Schlott Lubowitz bi Ratibor anne Oder in'n hütigen polnischen Deil von Schlesien fasthollen.

Bet Eichendorff in Königsbarch un Brauder Willem in Südtirol 'n Anstellung kreech, hett hei väle Johren mit sienen twei Johr ölleren Brauder taubröcht —un so wennt hei sik in "Heimat" un "Heimweh" an em un will von em weiten, ob hei ok ümmer noch an't Schlott un den Goorn denken deit, ob hei den Blaumengesang ut olle Tieden noch kennt un ob hei dat Ruuschen von Böm un Wåder ok nich vergäten kann... Un in "Heimweh" lött hei sienen Brauder weiten, dat em dat inne Frömde grugen deit un dat hei giern mit em, sienen Brauder, Hand in Hand mit dat Leed ut 'n Täuwerbom an't Vaddergraff wannern wull. Dat hett Eikendörp inbröcht, dat Kenner von sien Wark em nich "Heimatdichter", sonnern "Heimwehdichter" näumen.

In den Roman "Jürnjakob Swehn, dei Amerikafohrer" lött Johannes Gillhoff (1861-1930) sienen Jürnjakob Swehn, dei nå dei Revolutschon von 1948 von Mäkelnborg nå Amerika utwannert, tau disse Erkenntnis kåmen: "Heimat is dat Best, wat dei Minsch von tau Hus mitnähmen kann... Sei höllt em an sik as 'n Tampen, un kein anner Macht up Ierden binnt mihr, as dat dei Heimat deit."