|
Footweeg mit
Frieda |
|||||
|
Frieda un Herrchen hefft beid ene Vörleef för ole Bööm — wenn ok ut verscheedene Oorsaken. Un so is dat man blots recht un billig, dat wi hüüt maal över Edward Everett Horton snackt. Horton (1886 - 1970) weer en amerikaanschen Theoter- un Filmschauspeeler. Ut seine grote Ranch harr he en Olendeel för Bööm maakt, dat "Old Tree Home". Wenn em en olen un mächtigen Eekboom, Löön of Iepernboom in de Mööt keem, de fällt warrn müss, wieldat daar en Bo up dat Flach to stahn kamen of en Autostraat daaröver hengahn schull, dennso köfft he den Boom un leet em in siene Olenpension ümsetten. Dat is keene lichte Upgaav, un dat gifft ganze Böker daaröver; een van de eersten harr Hermann Fürst Pückler 1834 schreven ("Andeutungen über Landschaftsgärtnerei"). In twee van de Parks, de Pückler anleggt harr, in Branitz bi Cottbus un in Muskau, dat hütigendaags mit den gröteren Halfpart in Polen liggt, is Frieda al rümspazeert un hett de olen Bööm up ehre Oort nutzt. Disse groten Bööm, de Pückler vör üm un bi 200 Johren ümsetten dee, de steiht daar jümmers noch un kriegt elkeen Johr frische gröne Bläder. Un so weer dat denn ok mit Edward Horton siene Bööm — man wat daarvan worrn is, nu he dootbleven is, dat heff ik nich rutfunnen.
In Sleswig-Holsteen gifft dat nich veel Holt, all de annern Bunneslänner hefft mehr daarvan, dat steiht in't Blatt un kümmt ok över de Glotzkist. Un dat wi mehr Bööm brukt, dat kriegt wi ok faken to hören. Man mi kümmt dat so vör, dat dat elkeen Johr minner warrt. Wi wüllt nich nochmaal dat Leed van de Kädensagen singen, dat kann een hier bi Frieda naarlesen. Mi dücht, dat ole Woort "Wo kein Kläger ist, da ist auch kein Richter" gellt sünnerlich för de Kädensagen in't Land. Man de Snack "Ole Bööm schall een nich ümplanten", de stimmt hüüt wiß nich mehr. Ole Bööm laat sick ümplanten, dat kost blots Geld. De Tieden sünd man mau, för Bööm hefft wi keen' Euro över, un dat Füerholt köönt wi ok goot bruken, denn dat Ööl is bannig düer worrn. Un so lann' de olen Bööm denn in den Kaminaven. Welkmaal blifft ok een stahn, 'n Tuun warrt ümto timmert un en Schild upstellt: Disse Eek is dreehunnert Johr oolt un de letzt ut den groten Dänischen Wohld, as ik dat bi Dänisch-Nienhoff sehn harr. Up disse Wies maakt wi use Familienfrünn to Museumsstücken, un dat helpt den Tourismus.
Is allens ene Fraag van Euro un Cent. Wat 'n beten grulich is, wenn en daaran denken deit, wo de olen Düütschen de Bööm verehrt harrn. De Geschicht van de Esch Yggdrasil harrn se mi noch in de School vertellt: De steiht in de Merrn van de Werlt, ehr Telgen reckt över Land un See. Wenn se anfangt to bevern, denn is dat dat Teken, dat de Werlt nu ünnergahn schull. Wi sünd daar nich bange vör, de Mythen van de olen Germanen köönt för us nich gellen, de Werlt geiht woll nich ünner, vör wi sülben daar 'n beten an dreihn doot. Un de Regenwoold an'n Amazonas? Wi sünd doch al stark an't Dreihen, un dat kümmt woll daarto, dat ok de letzte Boom smeten warrt, in Südamerika un ok bi us in'n Vörgoorn, denn laat den Wind man över de Steppe huulen.
Nich mit mi, bellt Frieda. En Hund bruukt 'n Boom. Wenn blots noch Windmöhlen in de Wulken wassen doot, is dat de Werlt, as wi ehr leev hefft? "Da draußen, stets betrogen, / Saust die geschäft'ge Welt, / Schlag noch einmal die Bogen / Um mich, du grünes Zelt!" Joseph von Eichendorff sien grönet Telt is bannig dünn worrn in de letzte Tiet. — De letzte Tiet? De groten olen Bööm leevt nich blots bi Dichterslüüd as Eichendorff. Keen sik maal in Roh de tweete Sinfonie van Jean Sibelius anhört, sünnerlich dat Andante an'n Anfang van den tweeten Satz, de kann de grönen Bagen föhlen un spören. Kannst di an de Hand faten laten un dör den Woold wannern mit den groten finnischen Komponisten. Amenn is de Werlt doch noch nich so to Malör kamen, as dat utsüht.
|
|||||
|
Verkehrt weer dat jo nich, wat se em daar raden harrn. Dat gifft twee, dree Weken in't Fröjohr, daar is de heele Koog geel van Kohblomen, de Fennen sünd geel un de Bermen an de Straat sünd geel. Dat is de Farv van de eersten Weken in't Vörjohr, Hamamelis un Forsythien bringt de Sünn in'n Goorn, 'n beten later blöht denn ok de Braambüsch up de Geest, un Snee un Ies sünd vergeten.
In verleden Johren harrn de Rapsfeller för de Farv sorgt, man daar is nich veel van överbleven, de Mais hett den Raps meist ünnerkregen. Nu is dat an de Kohblomen, bi Wulken un Regen för Sünnenschien to sorgen — un dat doot se ok, dat gifft di denn 'n beten Warmte in't Hart. Dat hett allens nix mit mienen Rasen to doon, seggt Fiete Petersen. He hett sien egen Kopp.
Mannigmaal is dat nich aftosehn, wo de Leevde henfallt. De Geschicht, de Jürg Schubinger daarto upschreven harr, daar kannst lange över sinneern. Stell di vör, dat is an'n Anfang van de Tieden, in't Paradies, Adam is al up de Been, man daar is noch keen Eva för em to sehn. Daar steiht he nu, de eerste Minsch, alleen as he is — un nu Jürg Schubinger: "As Gott slapen dee, nehm de Minsch de Huut van en Deert, prünt se tosamen, füllt se mit Stroh un Loof un maakt ene Fru daarvan. He harr natüürlich keen Öven daarin, levige Wesen to maken. Dat kunn een ok glieks marken. De Fru weer dick un stumm. Aver de Mann nöhm ehr in'n Arm. As Gott dat Ding sehn dee, hett em dat bannig röhrt. He wull Adam wiesen, dat he de Schöpper is, un formt en langet Wesen mit runde Bossens, enen Lief as Stuten un enen fienen Kopp mit lange Locken un mit enen Mund, de smuustern dee. De niege Fru seeg den Mann foorts beter to. Man nu wuß he nich, wo he mit de annere hen schull, de he sülben maakt harr. Un se, de he sülben maakt harr, de wuß dat ok nich." Un dat hett bit hüüt ok noch nüms rutfunnen — "Der kleine Gott der Welt bleibt stets vom gleichen Schlag, / Und ist so wunderlich als wie am ersten Tag", seggt Mephisto. Man desülvige Goethe schreev ok de Vers "Was auch als Wahrheit oder Fabel / In tausend Büchern dir erscheint, / Das alles ist ein Turm zu Babel, / Wenn es die Liebe nicht vereint." De Kunstfru, de aasig utsütt un denn ok noch keenen Brägen mitkregen hett, dat is egentlich ne bannig trurige Geschicht. Bit up disse Daag loopt woll so allerhand Lüüd rüm, de nich weet, wo se mit sik sülben afblieven schullt, dat is ok wiß. Hüüttodaags sünd dat nich blots Frunsminschen, heff ik hört, un wat för Fiete Petersen sien Rasen is, dat is för Adam sien Eva. Bi Oma Steenhagen weer dat Philipp, de Wellensittich. Stunnenlang seet se vör dat Buer van ehren Piepmatz un seggt em de Wöör vör, de he sik annehmen schull. Denn Philipp kunn snacken, mutt een blots an glöven. "Nu hör blots maal", seeg se un kreeg helle Ogen, "hest du dat nich ok ganz dütlich verstahn — ‚Philipp lieb' hett he seggt"… Frieda bildt sik nich in, dat se snacken kann as en Minsch. Aver se versteiht mi, un ik verstah ehr. Un wenn se mi in de Kneeböög stött as nu, denn heet dat: Dibber nich so veel, wi wüllt noch 'n beten wieder gahn. Un dat wüllt wi denn ok doon. |
|||||
|
17.3.13
Dat gifft blots een Deert, dat sünner wat to freten utkümmt (seggt ene Geschicht ut en olet jüdischet Book): Noah harr in de Arche Dag un Nacht daarmit to doon, alle Deerten wat to freten to geven. Blots dat Urshana, dat leeg alltied in ene Eck van't Schipp un slöppt. Noah froog em, of he nix to eten hebben wull, un he seeg: "Ik kann doch sehn, dat du bannig veel to doon hest, un will daar nich noch to bidregen!" Noah antert: "De Herr schall di alltiet an't Leven holln sünner dat du wat freten mußt", un so is dat komen.
Frieda is liekut un reell, se kann nich swinneln. Se öcht und blaart so lang, bet se ehr'n Willen kriegen deiht. Wenn se en Leckerli hebben will, kieht se di an so sööt as'n Baby. Un de Psychologie van de Deerten hett jo ok rutfunnen, dat männicheen Hund sik nich anners upföhren deiht as en Baby. Dat hangt alltied ok van Herrchen af — en Border Collie of en Hovawart sünd to'n Knuddeln nich so licht to bruken. Wi weet jo, wat Blinnenhunnen of Polizeihunnen allens kloorkregen köönt. To dat Thema, wo Hunnen al goot för wesen köönt, fallt mi noch ne afsünnerliche Geschicht in. Dat is al 'n beten her, dat en jungen Mann en Gaav för seine Leevste söken dee. He dacht an en Rüükwater, man he weer 'n beten schüchtern un much ehr nich no ehr Mark fragen. Man he weet wat to doon. He nöhm ehr'n lütten Hund mit in den Laden, un de Verköperin wedelt den Hund nu mit en Parföng-Proppen no'n annern vör de Nees rüm. Lütt Hasso harr de meeste Tiet keen Vermaak an dat Theater, man süh! Up'n Stutz stellt he de Ohren up un bevert mit'n Steert — un so geev dat denn en Happy-End, un allet wegen den Hund. Mi dücht, männicheen jungen Mann schull dat woll ok sünner de Hülp van de Hundenees rutfunnen harrn.
Wenn Frieda un ik us nu so ankieken doon, as wi hier sitt, de een up dat ole Sofa un de anner mi mang de Fööt — de Saak mit dat Baby mööt wi sachts nochmaal överleggen. De Oort un Wies, wo wi mit'nanner ümgahn doot, laat sik doch nich alleen ut de Schuvladen van de Psychologie verkloren. Kinner sünd man en klöterigen Ersatz för Hunnen, hett Michael Rutschky schreven (sodenne Spröök kannst in de Wikipedia finnen!). Ölven Johr is de Lütte mi nu al üm de Been strakelt. Kannst de Daag utreken: veerdusend Maal sünd wi tosamen dör'n Koog lopen, veerdusend Maal hett se ut miene Hannen ehr Fröhkost kregen. Ölven Johr up (un ünner) de Bank an't Rapsfeld in de Sünn seten, of up de Hasen in'n Goorn luert in Duuster un Snee. Minsch blifft Minsch, un Deert blifft Deert, man mit Nütten un Winnst alleen is dat nich doon, nich bi Frieda un ok bi mi nich. Un dennso wüllt wi maal wünschen un hapen, dat dat noch 'n beten so wiederlöppt mit Herr un Hund. Bild Hovawart: Thomas
Möller/Wikimedia Commons
|
|||||
|
28.2.13
Eens is säker: Wenn Frieda ehren Fründ, den Chow-Chow van den Hieringsbänniger drapen deit, Poot geven deit se nich. Woneem Hunnen sik in de Mööt kümmt, daar warrt öcht un bellt, se widdelt mit den Steert un stellt de Ohren up. Bi us Minschen geiht dat nich sünner en Rituaal to’n Begröten: Un wenn een Pappierdüütsch snackt, dennso heet dat tominnst in’n Noorden Guten Tag! Guten Morgen! Guten Abend!, un de Afgang warrt mit Auf Wiedersehen! schöön maakt. Dat gifft ‘n Barg Wöör to’n Begröten, in Hoch- un Nedderdüütsch. De junge Fru an de Kass in’n Supermarkt rohrt mi güstern mit Hallo! an, ik heff mi bannig verfiehrt. Dat brocht mi daarup, maal to överleggen, wat ik sülven so in all de Johren seggt harr, wenn mi en op de Straten bemött. Dat heet hüüt anners as güstern un verleden Jaar, dat is ok nich datsülvige in Rodenäs an de dän’sche Grenz of in Surendorp in’n Dän’schen Wohld. In Ockholm, wo wi nu sitten doot, daar warrt to’n Begröten meist gornix seggt, min Naver blifft stohn un seggt mitteens „Is Inge wedder up’n Damm?“ of „Hüüt schall dat noch sneen“.
Up disse Wies kannst em denn ok nich mit Guten Tag und guten Weg kamen, wi sünd al glieks in medias res, un dat kann duern – wenn Frieda nich an die Lien trekken deit. Dat Enn is denn Na denn Tschüß ok! un Noch’n schönen Dag! – Un wenn dat nu sünner Snack afgeiht? Van Moin! gifft dat twee Wiesen: eenmaal dat duppelte sachte Moin-Moin, wat seggen schall „Ik bün en fründlichet Wesen, maak man keen Puhee“, un dat militärsch-knappe Moin!!, wat denn allens bedüden kann. Ik geev dat to: Ik harr alltiet blots de ene Sülv rutkregen. In de Johren ehr dat ik Moin seggen dee, wo du den helen Dag mit gröten kannst, see ik Morjen – Tach – Nabend, dat hung denn van de Tiet af. Ik harr mi jümmers wunnert, wat wi keen Good afternoon hefft as de Englänner, dat lett sik van Klock twölf an’n Middag bet Klock negen an’n Avend bruken. Muulfuul as ik bün heet dat bi mi alltiet Tach, dat is ok man blots ene Sülv. Nu kümmt wi al in de Tieden, wo ik ‘n lütten Buttjer weer, do gröt ik mit Guten Tag un holl dat för Hoochdüütsch, denn ik bün hoochdüütsch upwussen; man de Toon maakt de Musik, un as ik öller weer, heff ik denn markt: De Wöör sünd sachts hoochdüütsch meent wesen, man de Utspraak, de keem meist up Goden Dag rut. “Du büst woll ok ‘n lütten Plattdüütschen” heet dat denn, wo ik doch lehrt harr, dat ik dat Muul van dat Havenplatt laten schull, denn ik güng doch up de Högere School.
Dat weer de Oberrealschool in Bremerhoben, in verleden Johren harrn de Schöler noch Schoolmützen drägen, daar stunn „L.O.“ up, heet „Leher Oberrealschule“, man de van de annern Scholen översetten dat mit „Leher Ochs“. Un nu noch wieder torüch, ‘n lütten Knirps, veer Johr, fief Johr – buten vör de Döör, daar reet ik den rechten Arm in de Hööchde un see de Wöör, de daartohört’, un ik heff mi ok nich truut, blots Heil to seggen, as männicheen sik daar rutwinnen dee. Tohuus weer dat wat anneret, daar bleev dat bi Tach… Se harrn mi nich mehr to’t Jungvolk kreegen, dat weer vörbi, as ik söben worr, un up de Straten heet dat denn al Hello, denn bi us harrn de Amerikaaner dat Seggen. So bitt sik de Tiet in’n Steert: Mit Hello füng dat an, mit Hallo warrt dat woll uphör’n.
William Safire (†2009), de för de New York Times över de engelsch-amerikaansche Spraak schreev, hett maal tohoopbrocht, woans de Lüüd an’t Telefon in New York tschüß seggt. Över de Johren is daarbi ut goodbye denn g’bye worrn, guhbye, bye-bye un bye-bye for now (un dat warrt denn to ta-ta for now), amenn boh-bah un bub-eye. Un an de Strippe is cheers keen Toast mehr, daar is denn ok tschüß mit meent. Un wokeen kann klook kriegen, wo seeya un lay-tuh van kamen deit? Dat sünd de Reste van den Spröök See you later, alligator — de anner see denn In a while, crocodile. Een Johr later is nix daarvan bleven as later — gator. Schall mi wunnern, woans dat bi us utsitt daarmit. Wenn du wedder an’n Telefoneern büst, pass up, wat ji beede to’nanner seggen deit, wenn ji utsnackt hefft!
|
|||||
|
24.2.13
Dat warrt faken seggt, wat dat Leven ene grote School is. Man dat hett rein nix daarmit to doon, wo de Werlt wohrachtig utsütt. Dat Leven is keene School. Dat Leven is dat Leven un will us gornix bibringen. Man wi kümmt daar nich to Enn mit, wenn wi up usen Weg nich upnehmen köönt, wat elkeen Dag us todregen deit. De Padd löppt up un daal, dat geiht dör gode Daag un ok dör leege Daag – upsteeds bliffst du stahn, kiekst di üm, un di fallt in:
Wat is nu ut den lütten Jung worrn, de ehgüstern noch över Hecken un Tüün güng, un du kunnst man knapp achter em an kamen? Nu kannst di up’n Buuk kloppen un Hier! ropen. Harrst beter nich doon, denn daar kümmt Frieda al ansuust, sett sik vör diene Fööt un kiekt di waak un uppassen an.
Denk nich so veel an di sülven, de annern sünd ok noch
daar: Frieda un Fiete Petersen un Ingwer Boysen mit sienen Dackel,
un den Chow-Chow van usen Fischhöker wüllt wi ok nich vergeten.
De Pööks, de du maal wesen büst, de harr jümmers
noog mit Minsch un Deert to doon. Un dat hett ok siene Richtigkeit,
denn wi sünd
Wi schert us beter üm de Verantwoordung för dat, wat us hier un nu in de Mööt kümmt un wat us ankieken deit. Keen Sinn för de biblischen Geschichten hett, de weet woll, wo he söken mutt. Karl Emil Schade harr dat so översett: Süh, ik övergeev ju all dat Kruut, wat Saat upstreut up de ganze Eerd, un all de Bööm, de Frucht bringen doot mit Saat dor binnen to’n Utstreuen. Un all dat Wild in de Feldmark, all de Vagels an ‘n Heben un all dat Kruuptüüch up de Eerd, in dat Leben steken deiht (1. Mose 1, 28 – 30).
De Minsch hört doch ok daarto, is dat nich Sülfstverstand? Wenn en dat allens för full nehmen un up de Tell hebben will, denn hett he goot to doon! Schall woll wesen, dat disse Opdrag en beten toveel för us is. Een, de lange Tiet in Berlin leevt harr, hett mi letzt vertellt, dat he hüüt noch in’n Droom in de Berliner U-Bahnhööv rümlopen deit – un dat nich blots in de, de dat wohrhaftig gifft. Af un an find he ok wecke, de blots in siene Drööm vörkümmt un de he jümmer maal wedder besöken deit. Un nu is he an’t Sinneeren, worüm he för disse Stationen in’n Droom ok noch Fohrkoorten köpen mutt. De Mann de nimmt siene Drööm för vull un hett nu en akkerat goodet Geweten – man ik kann mi ok vörstellen, dat he to pingelig is för disse Werlt un faken up de Nääs fallt. He schall sik siene Drööm man en beten lichter maken, de Butenwerlt is vertrackt noog. So veel to dat Thema Verantwoordung.
Dat Leven lichter maken, dat is nich so licht, dat weet wi all. Man dat gifft dat een of annere Biespill. In Arabien schull dat eerste Telefon överhaupt bi Ibn Saud upstellt warrn, as sik dat för den König hört. Man daar keem en gramm un grantige Afwiesen van de Mullahs: Dat is en Wark van Lüüd, de nich an Allah glöven wullt, dat mutt van den Düvel wesen! Ibn Saud hör sik dat in Roh an un geev de Preesters denn sienen Beslut to weten: „Wenn dat Telefon en Wark van den Düvel is, dennso köönt de Wöör van den Koran nich dör den Draht gahn; wenn de hilligen Wöör dörgaht, denn kann dat nich van den Düvel wesen.“ Un so keem denn een Mullah in den Palast to sitten un een in de Telefoonstatschoon, und se lesen elkeen ene Sure ut den Koran. Mit dissen Test weer dat Telefon denn in Arabien inföhrt. Plietsch mutt een wesen, sogor as de König van Arabien. |
|||||
Frieda is 'n beten suer. Daar hefft wi letzt över'n Werltünnergang rümtünt un keen Woort över Hunnen seggt. Se kann sik doch woll vermoden, dat in 'n Blog, wo "Frieda" up steiht, ok Frieda binnen is?! Wi wüllt de Lütte wiss ok för vull nehmen, un so snackt wi denn hüüt noch eenmal över dat Thema. Werltünnergang, dat mutt nich heten, dat de Eer wegpust warrt — amenn langt dat al, wenn de Minschheit utrott warrt. As in den Roman City van Clifford D. Simak ut Wisconsin (1904 - 1988). He vertellt die Geschicht van de Familie Webster, de dat nich mehr gifft, un so sünd dat blots Legenden un unsäkere Vertellsels. Nich blots de Websters sünd verswunnen un so goot as vergeten, ok all de annern Minschen — un de daar an't Füer sitt un daarvan snackt, dat sünd Roboter un (lüster goot to, Frieda!:) Hunnen, intelligente Hunnen, de nu de Nafolger van de Minschen worrn sünd. Nix is överbleven as de Ruinen van de groten Städer. Un dat mit de Ruinen, dat is us jo so frömd nich. Simak harr de Geschicht towedder den tweeten Werltkrieg schreven. He kunn de Slachteree nich mehr verdregen un maakt sik ene Werlt torecht, wo Minschen nich mehr in vörkamen doon. Daarup löppt woll allens rut, un de Chancen daarför sünd beter as in de olen Tieden, de wi as Kinner beleevt harrn. Nahstens warrt se Dresden woll nich wedder upbugen. Du kannst di jümmers vörstellen, dat du överlevst, dat versteiht sik van sülven.
För 600.000 Euro gifft dat al de chinees'sche Noothelpkugel "Atlantis", de Yang Zongfu ut Yiwu konstrueert hett. De is ut Stahl un veer Meter hooch, gas- un waterdicht, kann swemmen un schall ok Atomstrahlen uthollen. Daar kannst di in verkrupen, wenn dat sowiet is; un wenn de Werlt denn ünnergahn is un du kümmst ut diene Kugel wedder rut, denn steiht dien Terrier al an de Kant paraat un bellt: Ik bün al dor! De Frankfurter Allgemeine schrifft, Yang hett al 26 van disse Nootbööt verköfft.
1987 produzeer de Rockband R.E.M. dat Leed "It's the end of the world as we know it — And I feel fine", un dat hett sik dörsett — in't Radio, in't Fernsehen, as Rutsmieter in de Disco un in Open Air -Konzerten. "Offer me solutions, offer me alternatives and I decline", singt se. Wenn du 'n Utweg hest, ne Alternative weeßt, dennso schall ik daar nich up ingahn. Up dat End van de Werlt? Schall dat woll noch 'n Utweg geven? Tominnst so wiet as wi us de Supp sülben inröhrt hefft. Dat heet: Mord un Kriege stoppen. Keen Hannel mit Wapen, keen Militär, keene Politik, de mit Raketen un Kanonen drauht. Segg dat maal luut: daar höört bannig veel Kraasch to. Du warst ankeken as een ut'n Dullhuus. Denn kann en schon wedder daarvan afkomen. Man an dissen Punkt hett de Astronomie noch 'n Woort bitodrägen. De seggt klipp un klaar: Den Ünnergang van de Werlt, den maak wi us sülven. Dat is säker, dat daar en Dag kümmt, wenn de Sünn so hitt worn is, dat de Eer verbrennt. Dat duurt üm un bi noch ene Milliarde Johren, un nüms kann daar wat an ännern. Kunn ok wesen, dat de Eer mit en Asteroiden tosamenstött, man dat kümmt nich oft vör (Wohrschienlichkeit 0,001 %). Wo de Lüüd bange vör sünd: Maya-Kalender, slööksche swatte Löcker in't Universum, Invasion van Aliens — daar bruukt nüms Angst vör to hebben. De Wetenschap hett rutfunnen, dat wi daar seker vör sünd. De Fohr kümmt nich ut dat Universum, dat Unsekere is de Minsch.
Un achteran? De Amerikaaner Mose Allison hett dat Leed "Ever since the world ended" schreven, daar seggt he in: "It's just as well the world ended / It wasn't working anyway" un: "Ever since the world ended / I face the future with a smile" — "Dat is man goot, dat de Werlt to 'n End kamen is, se hett jo doch nich funkschoneert" un "Siet de Tiet, dat de Werlt to End güng, töw ik op de Tokumst un smuster för mi hen". As Frieda dat seggt: Laat de Stern' man an'n Heven, scher di üm dat, wat vör diene Nees liggt. De Hunnen sünd alltied de Pragmatiker. Un amenn de Eenzigen, de den Minschen in'n Griff hollen künnt. Digibiller: Rudi Witzke
|
|||||
|
Ene Eck van usen Karkhoff is för de anonymen Doden dacht, de keen egen Graff hebben wullt un nu sünner Steen ünnern Rasen liggt. Un van Seebestattungen kannst ok elkeen Week wat in't Blatt finnen. De doot is, de warrt nich wedderfunnen, nich in de Eer nich in de See. De Lüüd glöövt woll nich mehr daaran, dat se an't End van alle Dage upropen warrt, uptostahn un to wiesen, wat se doon un dacht harrn. Un dat güng nich blots üm de Seel. Dat weer keen' Fraag in de olen Tiden, dat de Lief mit daartohören dee. Up disse Wies kemen de persönliche Doot un de Werltünnergang tohoop, un de Werlt, de daarbi över Stag gahn schall, dat is use Werlt, wo wi in leven doot, un nich de van güntsiet. De blifft bestahn, un wo de utsütt, kannst in de Apokalypse nolesen.
Use Vörstellung geiht man blots bet an den Werltünnergang — un de geiht de heele Werlt an, nich blots di un mi un Ingwer Boysen sienen Dackel. Dat is disse Werlt, de kaputt geiht, nich de van güntsiet. De anner Siet van de Werltünnergangsstimmung is amenn de Lust up dat niege Leven achteran, in de niege Tied hier up de Eer, nich över de Wulken. Nu leevt wi doch al in ene Tiet, wo se us all van kündt harrn, dat nu dat Schlimmste kamen schall — man in dissen Oogenblick is dat noch nich indrapen. Bet dat so wiet is, blifft woll noch Tiet, an de Nutiet un an use egen Saken to denken: Un daar hefft wi denn blots noch Stress un ganz un gor keene Tiet. De Saken, de Minschen, de Gedankens könt nich mehr in Roh wassen. De Nutiet warrt jümmer körter, un so geiht dat ok de Halvwertstiet van Weten, Saken un minschlichet Miteenanner. Nix blifft, allens warrt fix öller un is denn al vergohn. Elkeen Dag beleevt wi usen egen lütten Ünnergang — dennso is dat ja man goot, dat de heele Werlt nu ok to End gahn schull.
Un wat denn noch blifft, dat vertellt di de indischen Gurus un de
Naversche mit de Koorten un mit dat Pennel. Up den Esoterik-Markt
kriggst to weten, dat dat nich daarüm geiht, de Werlt güntsiet
kennentolehren, man üm dat, wat een sik van dat Leven hier up
de Eer verspräken kann: Levenshülp för Lüüd
in Noot, Wehdaag to linnern, geistige Kräfte in'n Minschen freetosetten. Dat sünd all Wöör, de sik heel goot anhörn doot. Mi dücht man, dat daarachter ok blots wedder de ole Adam sitt un grient. Wo he up ut is, dat is upletzt nich de Vördeel van use Mitminschen, an de harr he nich to'n minnsten dacht — he meent sin egen Winnst. Un so kümmt dat, wat de Lüüd anfangt, an de Reinkarnation to glöven. De gifft dat faken ok in de christlichen Karken — in Düütschland sünd dat 20 bet 25 %, de daaran glöven doot, dat se noch enmaal of mehrmaal wedder boren warrt. Wenn een an de Reinkarnation glövt, helpt dat faken, de Angst vör den Doot to minnern. Ik weet nu: darr kümmt noch en Leven achteran, up disse Eer. Ik krigg eine niege Chance, niege Insichten un kann in't nägste Leven beter maken, wat ik vandaag verpasst heff. Ik kann aver ok dat Karma daarför rankriegen, wenn mi dat jümmer wedder nich goot gahn will. Will seggen: Ik bin daar nich an schüllig, wenn ik nix up de Reeg kriegen do. De Gründ daarför, de liggt in dat vörige Leven, un daar is nun jo nix mehr an to ännern. Un wenn ik keene Familie heff un stah ganz alleen — de Reinkarnation verbinnt mi mit miene Vörfohren un wiest mi, woans ik mienen Platz heff in de Geschichte. Un üm mien Leven hütigendaags, daar bruuk ik mi nich so veel Gedankens üm maken — tokamen Tiet, wenn ik wedder up de Eer bün, kann ik jo allens wedder korrigeeren. Wunnern deit mi, wat för'n Bild van den Minschen daarbi rutkümmt. Mi kümmt dat so vör, wat ik min Leven lang al noog daarmit to doon heff, ruttofinnen, woans dat inwennig in mi utsütt un wat ik daarmit anfangen kann. Schall ik nu utreken, wat dat för'n Charakter geven schall, wenn ik wedder un wedder dör de Johrhunnerte tapsen mutt, un de Werlt is jümmer anners un jümmer desülvige?! "Dieses Ganze / Ist nur für einen Gott gemacht", seggt Mephisto to Faust, sienen Fründ of Unfründ. Man Faust weet dat beter: "Dem Tüchtigen ist diese Welt nicht stumm! Dat is en Vers, den schall ik mi woll ok achter de Ohren schrieven. |
|||||
|
Nee, se schall maal buten blieven, sä de Uppasser an de Döör to Frieda, dat weer nix för Hunnen. De Lütte keek em troschüllig an, so recht as’n Terrier, wenn’t üm de Wust geiht. Man dat help ehr nix, se dröff nich mit – un as ik mi denn dör dat Gewrögel dörhangelt harr un to sitten keem, keen leeg daar ünner mienen Stohl? Seeg meist so ut, as wenn se grienen dee. Dat eerste plattdüütsche Poetry Slam in Sleswig-Holsteen! Dat kunn jo nich sünner Frieda aflopen, wat mutt dat mutt! En Wettstriet van plattdüütsche Dichterlüüd, keen de besten Vers vördrägen kann, een kunn blots winnen, un amenn schull wi in’t Parterre denn rutfinnen, wokeen dat am besten maakt harr. Un dat Rutfinnen geiht mit Klaffern un Kleffen, Klappen, Sludern un Zaustern to – wat mehr Larm dat geven deiht, wat beter weer dat. Acht Lüüd kemen naenanner up de Bühn, söß Mannslüüd, twee Frunsminschen; junge Dichterfahlen un ok Schrieverslüüd, da al in de Johrn kamen weern, Profis un Dilettanten. Twee un twee treden de nu gegenenanner an, keen warrt de beteren Vers upseggen un vördregen? De Trummelfellen warrt nich schont, du kunnst dat Johlen un Klappen in de heele Ooltstadt van Husum hören. Toletzt bleven twee van de Gladiatoren över, bi ehre Gedichten weer dat denn musenstill – achteran explodeer de Saal, un een harr wunnen, as de Speelregel dat vörschrifft. Frieda weer de heele Tiet meist still wesen, man nu keem se in de Höcht un bellt mit. So’n Terrier versteiht doch ok wat van Kunst.
Ik vertell hier nich, wo de heet, de wunnen hett, un wat he vördregen harr. Dat weer en Profi. Den dullsten Bifall harrn jümmers de Vers kregen, de to’n Högen weern – un de Dichterslüüd, de sik as Schauspeeler geven harrn. Wi all weern dat Publikum, un dat versteiht woll ok nodenkern un eernsthaftige Texten. Man dat hett sik fastsett: Platt up de Bühn, dat is mehrstendeels to’n Lachen, Gniggern, Gnuddern un Schracheln. Dat gellt ok för den Poetry Slam, un so gifft dat den mehrsten Bifall jüsterment för de lustigen Stücken. De sinnigen Text de köönt sik daar nich dörsetten. Un de Dichterslüüd, de nich tominnst en beten den Showmaster speelen köönt, de schall de Finger van laten. Frieda un mi deit dat nich leed, dat wi daar hengahn sünd. Wi hefft us amüseert, un de Hannen deit mi van’t Klappen jümmers noch weh. Ik wull ok woll, dat so en Poetry Slam up Platt faken wedder maakt warrt. Wat dat Platt angeiht: dat kunn woll noch ‘n beten beter warrn! Du schasst dat woll ruthören, wat een to Huus Platt snackt. Wi wüllt avers nich gnegeln, Frieda freit sik ok över’n lütten Knaken. Man wi weet dat al: Wenn een akkerat henkieken deit, denn hett ok disse Geschicht twee Sieden.
De Lüüd in den Saal ümto, de sik so van Harten över de plattdüütschen Vers freit harrn, de harrn ünnernanner sülven nix as Hochdüütsch snackt, un dat göll ok för de Ölleren. Ik heff daar lustert. Use Moderspraak as Touristenattrakschon? Sünd wi denn de Exoten in us egen Land? Mi dücht dat meist so. Kannst jümmers wedder beleven, dat de Kids, wenn se inne School kümmt, van enen Dag op’n annern mit dat wennte Platt uphört un blots noch snackt as in’t Radio. Wi hefft de heele Tiet van Versen redt, denn köönt wi hüüt ok woll mit ‘n Gedicht uphörn, överschreven is dat „In de Afnahm“: Reden
|
|||||
|
Dat Johr warrt bi lütten oolt, de Depressionen nöömt to, in de Footgängerzonen sleit di dat Wiehnachtsgebimmel up’t Gemöt, de Glotzkist vertellt di, of de Kooplüüd mit dat Johretendgeschäft tofreden sünd (se sünd dat mien Leevdaag nich), dat Ööl to’n Füürn schall wedder düerer warrn, un de Schoolbussen blifft in’n Snee steken.
Chaos un Alldag. Un Frieda? Sneeweer hett se al männichmal beleevt. Man dat is jümmers wedder wat Nieget un drifft ehr unverwachtens, ehr geit dat jüst as de Sneerümers, de wunnert sik ok elkeen Johr, dat daar alwedder wat rünnerkamen is, un so fröh in’n Dezember. Se rennt up de Döör to, de ik ehr open maakt heff, un bremst denn mit alle veer Bein: Hollstopp! Alarm! Geiht denn heel fürsichtig dree Schritt rut in de witte Pracht un sett de Fööt een’ na’n anner sachten van baben daal – as’n Terrier in’n Snee. Miteens geiht dat mit ehr dör; se dreiht sik as uptrokken üm sik sülven un is in de Sneewulk knapp to sehn, de se upstaven hett, schest denn dör’n Goorn as unklook un is natt as’n Seehund, as se wedder bi mi ankomen deit. Na denn wickelt wi ehr eerstmaal in ‘n Drögeldook un putzt ehr af, un ‘n Leckerli schall se ok hebben.
Anners, wenn wi denn wedder use Runn dör den Koog dreiht. Up de Weeg steiht dat Iis, un baben up’t Iis liggt de niege Snee. De Saak is glatt un glitschig. Ik harr mi verleden Johr ene Ripp broken, as ik utrutscht weer, un probeer dat nu mit Spikes ünner de Sahlen. Wat ik nu nich dacht harr: Frieda nölt. Se lett sik bannig veel Tiet, snobert in elkeene Footspoor, eene na de annere, un bohrt swatte Löcker in dat witte Flach an’n Weg. Mitto kann ik ehr knapp wedderfinnen, denn krüppt se in en Sneebülten rin so wiet as dat geiht, un Herrchen is man to dösig, ruttofinnen, wat se rüken deit: en Swienegel? En Haas? Wi sünd hier nich up de lüttje Heid’ bi Buxtehude, wo dat Wettlopen twischen den Haas un den Swienegel wesen is, wi sünd in’n Ockholmer Koog, wo nu use Jack Russell achter de Beeden anjachtert, tominnst stellt se sik dat vör. So kümmt wi denn en beten later to Huus, as wi dat dacht harrn, un sneen deit dat ok al wedder. Tohuus! Ik holl de kolen Fööt an’n Aben un sinneer över dat Enn van dissen Text. Wat du elkeen Dag beleevst, dat warrt denn dör de Mangel dreiht, un achtern kümmt sowat rut as ne Meenheit, noch dütlicher: ne Allgemeenheit. „Allgemeingültigkeit ist immer der Fehlschluß von sich auf andere“, seggt Oswald Spengler. „Fehlschluß“: Wat du richtig finnst, dat schall för de annern ok gelln, sone Oort van kategorischen Imperativ. Man dat is en Inbillen, wo di nix up inbillen kannst. Footweeg mit Frieda: Dat sünd nu al an de föfftig Blog-Indrääg, un elkeen hett sien moraalphilosophischen Wiesfinger daarbi – is dat denn to verantwoorden? Ik bün doch keen Preester, ik bün Hunnenholler. Wenn sik een eernsthaftig up so en Deert inlett, denn lehrt he bi lütten wat daarto, un dat hett denn nix mehr mit Macht un Geld un Karriere un Sex un all de annern fulen Weerten to doon, wo wi achteranjachtern. Du lehrst hentokieken, Gedüür to hebben, amenn ok Leevde. För dienen Hund un, as de Tiet daarhengeiht, ok för de Minschen. Oswald Spengler harr (maal wedder) fehlschoten. Kannst ok nich elkeen vertruen, de van Wetenschap snackt.
|
|||||
|
Frieda kann swemmen, as alle Hunnen van Natuur; man se weet dat nich, se geiht nich geern in't Water. Wenn wi bi Ebb an'n Strand kaamt, dennso löppt se nich up't Watt rut. Se blifft an'n Diek un snüffelt an Drievsel un Driften, un daar is jo ok noog to finnen. De Touris, de Muscheln söken wüllt an'n Strand, stött denn unvermodens up Holt un Plünn, rood un geel blenkert Plastik mank dat Feek, un dat mehrste sünd leddige Buddeln. Du finnst Aaskraam, Schören un Schiet, Tampen un Teer, bruukte Gummis un ne dode Duuv. Un wenn een up ne Muschel stött, denn is se wohrschienlich in Dutt.
De Saak is en Aventüer un stinkt 'n beten, as dat bi de echten Aventüern faken is. Un daar is Frieda denn in ehr'n Element. Herrchen maakt sik so siene Gedanke. De See smitt torüch, wat se nich freten will. Wi bruukt ehr as en Mullemmer, kippt allen Schietkraam un Gammel in't Water un räkent denn noch daarmit, dat Fisch un Seehund, Wal, Granaat un Muschel gesund un kregel blifft, bet wi jem upfreten doot. Man männichmaal kümmt dat anners, as Fiete Petersen sik dat dacht harr. Van hüüt up morrn ännert sik daar nix. Man daar kümmt en Dag, denn finnste keenen gesunden Dorsch of Kabeljau mehr in de See, un "Manntje Manntje Timpe Tee / Buttje Buttje in de See" ut de Geschicht van de Bröder Grimm warrt sik höden, den olen Fischer ene Hütt un erst recht keenen Palast hentostellen — un wenn Ilsebill sülven an'n Strand kamen deit. Dat warrt denn woll so wiedergahn, un amenn is in de See keen Hering un keen Aal mehr to finnen.
Un de See? Elkeen Johr swappt se en beten höger an den Diek rup, de Springfloot bitt an Klint un Kliff, de Dünen wassen un de Sand nimmt to. De Wetenschap hett al lang Tallen torechtleggt, wo veel Zentimeter dat Water in't Johr stiegen deit — un up de anner Siet gifft dat jümmers Geographen un Ozeanographen, de di wiesen, dat allens heel anners kamen warrt un dat Water gaarnich stiggt. Ik heff mi markt: Tru keene Statistik, de du nich sülven namakt hest! Ik verloot mi lever up miene Nees, un de seggt: Wat de Minschen mit dat Klima un de Eer al anstellt hefft, wat se hüüttodaags maakt und wat se allens noch vörhefft, un blots ut Raff- un Grapsgier, daar kann de Werlt nich in't Liekgewicht bi blieven. Un so schall de See dat Land freten, de Sand de grönen Fennen un Acker todecken, un wi weet denn nich mehr, wat wi to Fröhkost eten schüllt.
Daar glöövst doch sülven nich an, meent Fiete Petersen. De Minsch hett doch 'n anschlägschen Kopp. He kann Dieken buen, he hett de Knicks utfunnen, ümdat de Eer nich van'n Storm afdrieven warrt, un he lehrt bi lütten, dat sien Mull nich in de See höört un dat he uphöörn mutt, CO2 in de Lucht to pusten. Ach Fiete! De heele scheune Minschenverstand is för de Katz, wenn't üm't Geld geiht. Kiek di doch üm: In't heele Sleswig-Holsteen warrt meist keen Koorn för Broot mehr anbuut, aver Acker üm Acker blots noch Mais för Bioenergie. Dat Broot warrt al dürer, un elektrischen Strom kann'k nich freten. Daar helpt denn keen Gesett un keen Verornen, de Affall warrt in't Water smeten un de Knicks utreten, du dröffst di man blots nich bi de Büx kriegen laten. Wenn't üm't Geld geiht, denkt elkeen blots an sik sülven un an den hüütigen Dag. Man wat daar passeeren schall, dat kümmt nich hüüt un nich tokomen Week. Dat kümmt up us Kinner un us Grootkinner to. Un de warrt denn woll för sik sülven sorgen…
Un wat dat mit de Wetenschap up sik hett — du weeßt doch, dat Eerste, wat en Fachmann di vertellen deit, is, dat he de Fachmann is un sien Saak ut'n Grund versteiht. "Ik heff dat afsünnerlich funnen, dat de Lüüd dör de Hogen Scholen un de Lögen van de Regeren nu alltiet meenen doot, wat dat Land un siene Inrichten oordig upstellt is. Dat warrt glövt, ok wenn de Lüüd dat heel anners vör de Nees hefft. Disse Kraft van de Lögen kann een in use Tiet männichmaal finnen un up disse Wies künnig warrn, wo de Geist utsüht, de us regeeren deit." Dat is nich van hüüt un nich van verleden Week, dat harr Achim von Arnim vör üm un bi 200 Johren schreven, in enen Breef an Goethe (1. Sept. 1806). Weeßt noch: Frieda weet nich, dat se swemmen kann. Mi dücht, wi Börgerslüüd hefft dat ok vergeten. De den Profit daarvan hefft, de swemmt achter den Euro her un staht denn up'n Treppchen. Un wi sitt vör de Glotzkist un kiekt to. |
|||||
|
16.12.12
Dat gifft Daag, daar liggt Frieda in ehren Korv un döst, will nich na buten un jappst blots vör sik hen. Mi geiht dat faken nich anners. "Hest du wedder diene Mucken?", kreeg ik denn to hör'n, un: "Nu wees nich nücksch, gah lever 'n beten mit Frieda üm 'n Pudding!" Dat is heel fründlich meent — dat Öller geiht vör, sä de Düwel, do smeet he sien Grootmudder de Trepp daal. Un so sünd wi denn wedder up'n Padd.
Dat warrt jümmer seggt, dat de Deerten blots in de Nutiet leven doot un sik de verleden Tieden nich vörstellen köönt, un ok mit de Tokumst köönt se nix mit anfangen. Ik bün daar nich so säker. Frieda weet doch akkerat, wo se güstern henstrullt harr, un den Mullwarpsbulten, wat se verleden Week upschrapen dee, warrt se hüüt nich wedder ankieken. Ehren Fründ, den Chow-Chow van usen Fischhöker, kennt se doch ok an't Bellen. Mi dücht, tominnst de olen Tieden hett se in'n Kopp. Anners wi Minschen. Dat gifft Lüüd, de wüllt üm Himmels willen nich weten, wat güstern un ehrgüstern passeert is, se leevt hüüt un nu, man wo dat daarto kamen is, daar weet se nix van af. Tomeist sünd dat junge Lüüd, un denn schall us dat nich wunnern. De kiekt na vörn un nich na achtern, un dat hett woll ok sien Schick, so lang as du jung büst. Man "wat an us originaal is, dat warrt op't best erhollen un beleevt, wenn wi us' Öllervadders nich quitt gahn" — dat findt sik bi Goethe. Dat weer in't Johr 1829, as he dat schreev, un wi hefft nu woll 'n beten annere Tieden. Man sünd de Tieden wohrhaftig so veel anners worrn? Karl Marx meent dat nich; he schreev 1847, dat is jo nich so wiet daarvan af: "De Tiet is allens, de Minsch is nix mehr — he wiest de Tiet hööchstens noch vör." Wi sünd nich mehr de Herrn van use Tiet, dat harrn de Schrieverslüüd al vör üm un bi fief Generatschonen to Pappier bröcht. Daar kannst woll lange över sinneeren… Amenn laat wi de Psychologie up sik berohn. De Minsch hett de Chance, van sik sülven aftosehn, dat is ene van de wichtigsten Mööglichkeiten, de he mitkreegen hett. Man se is nich för elkeen to finnen: dat hört daarto, dat een bescheden un demödig wesen kann. Twee Egenschopen, de nich so recht in de Tiet passen doot. Dat mutt doch Wull afgeven, sä de Düwel, daar schrapp he 'n Swien. Un: En Wulf in'n Schaapspelz is nich so gefährlich as 'n Schaap in jichtenseen Pelz, wo een denn denken kann, dat daar wat anners as 'n Schöps in sitt. Man dat is roor, dat een sik in de Netteln sett, wenn he demödig is.
Wo sünd wi nu al wedder afbleven? Hüüt kümmt mi dat vör as de Geschicht van dat Tomatenknief. Johrenlang hefft wi keen richtig godet Tomatenknief harrt. Wi harrn lang sökt un upletzt een funnen, dat ok wedderböstige Frücht in dünne Schieven snieden kunn. Man dat weer to laat: De Tomaten hefft hüüt keen' Smack mehr. Gifft dat nich för elkeen Insicht ene annere, de up dat Gegendeel
rutlöppt? Keen sik daar dörsetten deit, dat markt wi faken
erst achteran. In't ole Greekenland harr Aesop Wohrheiten as disse
in lütte Geschichten brocht, dat weer so üm 600 v.Chr. So
de van den Esel un de Löwenhuut. De Esel funn ne Löwenhuut,
trock se sik an, rohrt luut un gräsig un füng an, de annern
Deerten to verschrecken. De kregen dat denn ok mit de Angst un büxt
ut. Nich so de Voss; de bleev sitten un keek em blots an. "Hest
du denn keen Bang?", froog em de Esel. "Kann'k nich Frieda fritt keene Tomaten un stött mi in de Kneeböög: Ik bün ok noch daar! Goot, mien' Lütte. Denn gifft dat extra för di de Geschicht van en heel grotet Deert: Wat för Böker över den Elefanten schreven warrt. Dat Book van den Englänner heet: Praktische Anwiesen för de Jagd up den Elefant. De Amerikaaner schrifft: Wo een den Elefant wat verkopen kann; de Franzos: L'éléphant et ses amours; de Norweger: Norwegen un de Norweger; de Sweed: De Elefant un 99 annere Smörbrödrezepten; de Swiezer: Wo een den Elefant rein hollen kann; upletzt de Düütsche: De Geist van den Elefant, Deel 1 - 10 … Frieda is al inslopen. Se findt, elkeen Geschicht is en Gode-Nacht-Geschicht.
|
|||||
|
„Allens hett sien Tiet, allens, wat du di vörnehmen deist ünner den Hewen, allens hett sien Stünn“ – so hett Johannes Jessen 1937 den Anfang van’t darde Kapittel van den Prediger Salomo översett; „För allens gifft ‘t en faste Stünn, en Tiet för elkeen Saak ünnern Heben“ – dat is desülvige Text, översett van Karl-Emil Schade 1995.
Dat gifft jümmers noch Lüüd, de sünd de Menen, Platt warrt faken van Dummbüdels un Döösköpp snackt. Holl jem disse twee Sätz ünner de Nees. De Wöör sünd annere, de Saak blifft desülvige. Use Spraak hett noog Wöör, ene Wiesheit linkerhand un rechterhand to stricken und daarbi noch Acht to geven, dat sik dat ok moj anhören deit. –
Man daar wull ik gaarnich up rut. Hüüt geiht dat wedder üm de Tiet: „Allens hett sin Tiet“, dat heet doch: Wenn du aftöwen deist, dat de richtige Moment kümmt, dennso kannst du di dörsetten un diene Saak to’n goodet End bringen. Man dat heet ok: Gedüür is en goot Kruut, dat wasst man nich in jedeen Hoff. Glück mutt Tiet hebben! Ut de Hast kümmt nix Godet, sä Ulenspeegel, daar leet he den Sempputt fallen.
De anner Siet van de Geschicht hett mit Anfang un Enn to doon: Elkeen Saak duert ehr Tiet. Dat gifft nix, wat nich eenmaal to End geiht. Truut de Tiet nich, se geiht füdder, seggt se in Westfalen. Dat is nu ok so’n Schnack, wo dusend up en Loot geiht. Dat beleev ik elkeen Dag, brukst mi nich to vertellen. Man ik bün daar nich so säker bi. Wi hefft doch tomehrst wat Beteret to doon, as daaröver to spintiseeren, wat de Werlt mit allet, wat daarin levig is, up’t Enn tostüürt. Un dat gellt ok för Barg un Steen, för Heven un Eer, dat harr wi doch lehrt. An dat Gerangel üm de Endlagerung kannst sehn, wat dat woll lang duern kann. Teindusende, hunnertdusende van Johren, bet dat gefährliche un giftige Tüüch nich mehr is. Verstrahlt un vergohn. Man daar kümmt en Dag, denn is daar nix mehr van över. Un dat gellt nich blots för de radioaktiven Resten, dat gellt för den heelen Kosmos, hest daar an dacht? Dat is noch’n beten hen, dat is wohr. Van us warrt denn nich mehr snackt. Un so köönt wi dat meist vergeten. Man wi wüllt dat nich wohr hebben, un dat is doch sünnerbaar.
Elkeen Dag wart di seggt, dat de Dood en Tabu is. Hüüttodaags warrt de Lieken deftig schminkt, de Sargen bunt anmalt, un de Füerwehrkapell speelt Pop un Jazz. Un wenn de Dodenfier denn vörbi is, warrt de Dode anonym ünnern Rasen leggt, keen Bloom un keen Steen vertellt di mehr, keen daar liggen deit. Villicht is dat billig, man minschenfründlich is dat nich, ik meen för de, de nobleven sünd. Schall wi denn so doon, as wenn nix wesen weer? In ene Werlt, wo allens up dat Enn rutkümmt, schall wi use Doden versteken? Dat dücht mi meist as in’n Karneval, wo nüms an Morrn denkt un achteran de Katzenjammer utbreken deit. Daar schall Tiet wesen to’n Leven un to’n Starven (un ok Tiet to wat eten, seggt Frieda), un: de Tiet, de in Goden hengeiht, kümmt in Bösen nich wedder; dat schall ok woll annersrüm gellen.
Ik kann mi doch anstännig upföhren, ok wenn ik afsluuts nich gööv, dat Gott up mi dalkiekt un mi glieks ’n Backs verpaßt, wenn ik mien egen Kopp heff. Frieda weet dat al, wenn ik in’t Spekuleeren kumm, dennso geiht dat nich ahn Goethe af. De hett meent, en blifft nix över, as sik „im ganzen zu resignieren“, will seggen: sik daaröver klaar to warrn, dat en alltiet un överall inbunnen un fastbunnen is. De Tiet drifft mi up dat Enn to, un en annern Utgang gifft dat nich. Un so mööt wi denn mit usen Ümgang tofreden wesen. Dat hett Goethe al as ‘n jungen Mann rutfunnen, he schreev an ‘n Fründ, daar weer he man 30 Johr: „In der Jugend traut man sich zu, daß man den Menschen Paläste bauen könne, und wenn’s um und an kömmt, so hat man alle Hände voll zu thun, um ihren Mist beiseite bringen zu können. Es gehört immer viel Resignation zu diesem eklen Geschäft, indessen muß es auch sein“ (an Lavater, 6. 3. 1780). Frieda is mit mi hüüt gaarnich tofreden. Schriev nich so veel unnütz Tüch, kümm lever mit spazeern! Un dat wüllt wi denn ok man doon.
|
|||||
|
Frieda hett sik argert. In’t Internet steiht bi Plattnet to lesen: „Frieda gifft ehr Herrchen Willi Höfig veel Gelegenheit to'n Nadenken, maakt sik sülven avers meist gor keen Gedanken“. Dat will de lütt’ Teev nu nich up sik sitten laten.
Leve Lüüd, dat is miendaag nich wohr. Marlou lüggt.
Dat is wiß un wohrhaftig, wat de Hunnen nich blots mit’n
Kopp denken köönt as de Minschen dat maakt – se denkt
ok mit de Nees, mit de Tung un nich toletzt mit’n Steert. Wi
Hunnen hefft dat nich nödig harrt, sowat Swoorfötiget as
de Spraak uttofinnen. Daar köönt sik de
Dat schall bi de Hunnen nich anners wesen, meenst du?! Man daar hett
‘n Uhl seten. Wenn wi bellt, denn bedüüt dat up de
eene Siet Angst un Verfeernis för all de, de nich so wüllt
as wi. Bellen, dat heet denn nich snacken. Bellen heet schimpen un
kekeln, schellen un schafudern. Up de anner Siet maakt di dat Bellen
ok künnig, wenn een sik bannig freien deit. Wenn mien niege Fründ
de Chow-Chow van den Hieringsbänniger to Besöök kümmt,
denn warr ik woll bellen! Hest dat verstahn, min leve Marlou? Wenn
wi Hunnen an to bellen fangt, dennso vertellt wi man blots, wat wi
föhlen deiht, nich wat wi denkt. Dat geiht up ne annere Wies,
un du weeßt dat ok. Wenn de Chow-Chow an en Grasbulten miegt,
denn kann Frieda daar mehr Informationen rutsnüffeln, as en Minsch
ut sien Daagblatt to weten kreegt. Denn allens, wat en Hund weten
mutt, dat geiht dör siene Nees, de is dusendmaal – verstah
dat recht: dusendmaal – fienföhliger as de van Herrchen
(un de dat Nu is dat mien Menen nich, dat Herrchen mit siene Vertellsels jümmers up’n Teppich blifft. He hett dat so an sik, dat he faken up’n Karkentorn stiggt, wenn he man blots in’n eersten Stock will. Denn is dat an mi, em daar wedder rünnertohalen. Dat geiht best, wenn ik em klaar maken do, dat ik nu fix wat to freten hebben mutt. Un wenn ik achterna wedder snüffeln gah, denn weet wi beede, wat dat bedüd: Frieda geiht denken.
|
|||||
|
28.10.12
Babuschka, us’ grote ole Klock in de Döns, sleit de Stunnen nu al över hunnert Johr un swingt ehren Parpendikel över de veerte Generatioon. Grootvadder und Grootmudder harrn ehr kofft, as se jung weern; un wi hefft ehr nu as en Hochtiedsgeschenk an use Kinner wiedergeven.
As Frieda in’t Huus keem – se weer bi en Ehscheden överbleben, wo ehr nüms hebben wull – hett se sik in de eersten Daag bannig verfiert, wenn dat grote Ding belang ehr to gongen un to dröhnen anfüng. Nu sünd de beeden gode Frünnen worrn. Frieda slöppt wieder, ok wenn de Klock twölf sleit, un de hett doch ‘n Slag, daarbi sünd wi all eerstmaal ganz still… Över Stunnenslag un Tietwieser hefft sik al ‘n Barg Lüüd Gedanken maakt. Is jo ok ne afsünnerliche Geschicht daarmit.
Dat füng allens an mit de Sandlöperklocken, de un de Sünnenwieser weern die eersten Tietwieser. De Sandlöper geev dat noch as „Eieruhr“, as ik ‘n lütten Butjer weer, un gifft dat villicht noch hüüt –
„Wenn de rode Sand van baben naar nedden dörlopen is“, sä Mudder, „denn stellste dat Gas af und nümmst de Eier ut de Kasserolle“ (mannigmaal weern se denn doch hart as Steen, schuld weer de Eieruhr, se schull man piept hebben). Sandlöpers köönt di nich seggen, wo laat dat is; se köönt di blots wiesen, wat van de Tiet verlopen un vergahn is un wat noch överblieven deit.
Se meet de Stunnen as mit’n Zentimetermaat. Se weet, wo lang de Tiet is, man se kennt nich de Steed, wo se an uphangen is.
Anners de Sünnenwieser, wenn de Sünn denn to sehn is. Dat gifft Lüüd, de sünd ehr eegen Sünnenwieser: se weet de Tiet, wenn se naar ehren eegenen Schadden kieken deit. Daar bruukst nu keen Zentimetermaat, wat al vörbi is van dien Tiet un wat noch kümmt daarvan, dat kannst so nau nich sehn; man wo laat dat nu is, dat kann de Schadden di seggen. De Sünnenwieser weet man blots so üm un bi, wo lang de Tiet is; man he weet nipp un nau, wo se an uphangen is. Un dat is ok de Oort un Wies, woans de Digitaalklocken hütigendaags naar utricht’ sünd. Se weet ok nich, wat fröher weer un wat noch komen deit, se kennt man blots dissen eenen Oogenblick. Un so en Digitaalwecker hackt den Dag in luter lütte Stücken, amenn leevt he blots för de ene Sekunde an’n Dag, wenn he lospiepen deit. De latiensche Dichter Horaz schreev Carpe diem, „nütt den Dag“, dat hett sik bet hüüt holln un un weer noch letz de Mitt van den Kultfilm „Der Klub der toten Dichter“, de een of anner hett em woll sehn.
Un nu de Klocken in Grotvadders Tiet. De harrn ‘n Gesicht mit twee, ok woll mit dree Wiesers. Wi kennt se jo noch all. De Digitaalklocken sünd up den Vörmasch; man de mit de beeden Wiesers sünd hüüt noch nich verswunnen. Se hefft ne lange Geschicht. De eerste Taschenzibbel hett Peter Henlein in’t Johr 1510 tohoopbrocht, veerhunnert Johr’ ehr dat de Babuschka timmert warrt; se harr man eenen Wieser.
Kiek di de Babuschka maal in Roh’ an! Se wiest di den Oogenblick, jüst as de Digitaalklock un de Sünnwieser; man se gifft di ok Bescheed, woveel Tiet vergahn is un woveel du noch hest, as de Sandlöper. Du bruukst sachts dat eene as dat annere. Un dat is nich överscherig, wenn du dien’ Lütten lehren deist, wat de grote un wat de lütte Wieser em to seggen hebben, ok wenn he di angrient un „es ist soeben sechzehn fünfunddreißig“ seggt, plietsch as he is för sien Öller.
Ernst Jünger hett sik maal överleggt, dat de Mechanisierung van de Welt, as wi dat hütigendags beleven doot, mit de mechaansche Klock anfung un sik denn as ne Süük utbreden dee. Keen sik keene mechaansche Klock leisten kunn in de olen Daag, de lüstert up de Klock an’n Karkentorn. Wenn de Wind den Autolarm van di weg drieven deit, geiht dat ok hüüt noch. |
|||||
|
28.10.12
De amerikaansche Bundsstaat Wisconsin liggt in’n Noorden van
de USA, westlich den Lake Michigan un süden den Lake Superior.
He hett narms wat mit de See to doon; nich mit den Atlantik (bet daarhen
sünd dat üm un bi 1500 km) un nich mit den Pazifik (an de
2300 km). In’n Prospekt van een’ van de dartein Universitäten,
de dat daar geven deit, hört sik dat denn so an: „The location
of the University of Wisconsin is surprisingly ideal for modern oceanographic
studies. It lies midway between the Atlantic and Pacific Oceans“
(„De Standoort van de Universität van Wisconsin is unverwohrens
ideal för moderne ozeanographische Ünnersöken. Se liggt
in de Merrn twischen den atlantischen un den pazifischen Ozean“).
Dat harr Eric Korn utgraavt un sik daarbi bannig höögt.
Den besten Kommentaar harr Wilhelm Raabe daarto afgeven, wenn he disse
mächtige Löög ok nich mehr beleevt hett: „De Minsch
is daarför up de Werlt De groten Löögen warrt alltiet glöwt un de lütten vergeten. Un so sünd wi nu bi den Baron van Münchhausen ut Bodenwerder. De, de sik sülben an sien Hoor ut’n Sump trecken dee, un sien Peerd daarto. Dat is de Geschicht, de use Politiker alltiet an leevsten hefft. En bannig groote Löög, de liekers de Oort un Wies to Grund liggt, woans de Greeken un de Spanier un de Portugieser mit de Finanzkris’ kloor kamen schullt.
Seggt use Politiker. Keen Wunner, dat de Lüüd in disse Länner up de Barrikaden gaht. De Lögenbaron harr sik dat utdacht, üm dat he siene Gäst’ ünnerhollen wull. He weer woll platt, wenn een dat wohrhaftig versöken dee. Un so schall dat mit de Spood woll ok nix warrn. För Berlin gellt woll: Dat liggt egal wiet af van’n Balkan un van de Iberische Halfinsel un is de ideale Standoort, anner Lüüd vörtoschrieven, woans se ehren Huusholt föhren schöllt.
Dat is de eene Siet van de Geschicht. De anner hört sik so an: Denk maal torüch! Wi harrn de Wiedervereenigung wullt, as de Tiet keem – un nu quengelt wi, dat dat allns to düür warrt. Wi harrn Europa wullt, as de Tiet keem – nu kümmt de Reken up us to, un de annern schöllt tahlen. Un noch ‘n beten torüch:
Frieda geiht dat as use Kanzlerin, se scheert dat allens nich. Man anners as de Politiker kann de lütte Teev keene Löög seggen. Se is buten un binnen ut een Holt. Wenn se di anknurrt of wenn se di fründlich an’t Knee stött, dennso meent se dat ok. En Vörbild för elkeen Börger un Hunnenholler. Doch för’n Bundsdag will se sik nich upstellen laten. Denn Politik, seggt Frieda, is anners seggen as doon. |
|||||
|
China, dat is de Tokumst un de tokamen Tiet. In männicheen Kinnergoorn lehrt die Lütten al Chinesisch, ehr dat se Düütsch snacken köönt, un du brukst blots maal use Bundskanzlerin totohörn: dat gifft meist keen Reed mehr, wo China nich in vörkümmt. Frieda is daar ganz up de Hööcht van de Tiet un hett sik mit den Chow-Chow van usen Fischhöker anfrünndt.
Un mit de chinesische Philosophie harrn wi Düütschen dat al to doon, lang bevör dat so richtig in Mood keem. Kiek maal, wat ik mi hier upschreven harr, to sodennige Saken kannst man nickkoppen:
Originaltoon van Dschuang Tse, mienen Fründ ut dat ole China, de ok Zhuangzi, Chuang-tzu of Zhuang Zhou schreven warrt un — hol di fast! — al mehr as tweedusend un dreehunnert Johren doot is. De Saak sülven hett sik all de Tied woll nich ännert. Un anwennen kannst dat hüüt noch akraat up desülvige Wies — de al to veel hefft, de kreegt dat noch naarsmeten, un de Lütten kümmt mit ehr Rent nich ut. De Düwel schitt jümmers up den gröttsten Barg, dat harr al in't ole China sien Richtigkeit un gellt ok hüüt un morrn nich blots achter de Kimming, man ok bi us. Harr disse Dschuang Tse denn nu ok en Rezept rutfunnen, daar 'n beten gegenan to stüern? Wat he sik daar överleggt harr, daar künnt wi nich recht wat mit anfangen — he meent, du schasst allens lopen laaten un di rutholln ut den Larm van de Tiet. Hört sik moi an un is een van de Spröök, de nich blots in Asien, man ok in Europa 'ne Geschicht hefft. Dorna to leven, dat hett up beede Sieden van den Globus so siene Mucken. Wenn Frieda de Magen knurrt, dennso blifft se nich in ehrn Korv liggen, denn geiht se söken, bet se wat to freten funnen hett, maakt Spijöök, blafft un winselt, bedelt un stött di in't Knee. Un wenn ehr denn 'n Hund mit 'n Knoken in de Mööt kümmt, denn warrt dat woll Bambule geven.
So veel as to de Hunnen; un nu de Minschen? Dat gifft Tostänn, daar gifft dat keen Mack mehr. Elkeen weet dat jo för sik sülven, wo bi em de Grenz liggt; wenn een daaröver pedden deit, dennso gifft dat Krawall. Wi sünd woll nich so upstellt, dat wi us alltiet daar rutholln köönt, wenn de Tieden unrohig warrt — de Chinesen ok nich, as sik wiest harr. Man wat de Staat in Peking of in (ik segg maal) Gorleben mit siene Börgerslüüd anstellen deit, dat dücht mi nich datsülvige. Steiht doch in't Blatt: Elkeen van use Politikers, de in China för de düütsche Weertschap Reklame lopen deit, schall in siene Reed eenmal dat Woort "Bürgerrechte" stahn hebben. Kann wesen, dat he hoosten mutt, wenn he bi't Vörlesen an de Stääd kümmt. Daar sünd se in China tolerant bi. Un de chinesische Philosophie, dat blifft de chinesische Philosophie, wi laat daar nix up kamen un hollt ehr in't Bökerschapp.
Up disse Oort un Wies, leve Frünn', warrt de Ünnerscheed jümmer minner un minner. Frieda hett al rutfunnen, dat ehr niege Fründ, de Chow-Chow, ok nich anners bellen deit as se sülven. |
|||||
|
Wat is Glück? In dat Johr 1987 harrn se in Japan 'ne Ümfraag daarto maakt. Ik harr mi vörstellen kunnt, dat de Antwoorten heel ünnerscheedlich utfullen weern un elkeen sik sien egen Glück so torechtsnippeln dee, as dat för em am besten weer. Man so weer dat nich. Över föfftig Perzent van de Japaners stellt sik dat Glück up ebendesülvige Oort un Wies vör, und wat weer dat nu? Lögenhaft to vertellen: En Besök in Disneyland. Halfpart van alle Japaners!
Dat is nu al 25 Johr her, un we köönt daaröver spekuleern, wo veel dat hüüt woll sünd. De Wetenschap, de sik mit de Populärkultur afgeven deit, as se dat nömt, verklaart di, wat dat gaarnich anners wesen kann: De Lüüd hefft nich veel Tiet för sik sülven un sünd beet un mööd, wenn se van Arbeit kümmt, daar will sik nüms mehr in't Geschirr smieten un noch wat Grootet tostann bringen. Un wat dat in't Disneyland all to wunnerwarken gifft, dat is nipp un nau daarup utricht, wat de Lüüd sehn un beleven wullt. Glück för den eenen, Winnst för den annern, dat laat sik in Euro of Yen bereken.
Wat is Glück? Wenn wi bi us in Düütschland blieven wullt, köönt wi Goethe fragen. He meent: Dat kümmt allens up den Oogenblick an, nich up de verleden un nich up de tokomen Daag. En verstännige Minsch schall sik so upföhrn, seggt Goethe, dat dat in sien Leven so veel glückliche Momenten as mööglich geven deit. Un wat is nu en glücklicher Moment, Herr Geheemraat? Nu, knippöögt he, dat is woll för elkeen wat anners. Speel mit dien Kinner; snack mit de Naverslüüd; holl di an diene Fru fast (of an dienen Mann un Keerl, as sik dat drifft); goh an'n Summeravend dör't Holt un lüster up den Wind in de Telgen; sett di daal, smök en Piep Toback un sinneer vör di hen; maak di up'n Padd in de Disco, in de Philharmonie, in't Theater. Kannst ok in't Internet lesen, wat Frieda wedder beleevt hett. Dat gifft keenen Schriever, de di nich vertellen will, wat he för Glück hollen deit, ik find hier graad: "Ene Form van Glück is de Literatuur". De List hett keen End. Allens tohooprekent, kümmt daar wat bi rut, dat süht ut as de Populärkultur, wo wi jüst van snackt harrn — Goethe harr dat Woort noch nich kennt.
Wat is denn nu Glück? Das grote Glück, up dat wi all töwen deit? Amenn hangt dat van us sülven af. Theodor Fontane, ok een van de groten Schrieverslüüd, hett dat so utdrückt: "Wi mööt fast daaran glöven, dat all de Saken, de van buten up us tokomen doot, nix weert sünd, un us Glück alltied blots in use Arbeit söken. Wi mööt jümmers in de Gang' blieven, denn findt wi ok dat Glück." Wi köönt daarto ok noch George Santayana upropen, den amerikaanschen Philosoph: "Amenn weern daar in us' Leven gaar keene groten Begevnissen; en grotet Begevnis is blots dat Woort daarför, dat wi de veelen lütten Begevnissen, de dat Leven utmaaken deen, gaarnich markt hefft." Mi dücht, disse Oort van Glück is ok nich för jedereen. — "Wes nich so hoochnesig", sä de Kantüffel to de Parl, "mi smiet se ok vör de Sögen." Hier passt en lütte Geschicht hen, de Franz Fromme vertellt hett un de van Eide Fouwes hannelt, den Doktor Faust van de Waterkant: As Eide Fouwes, den se den Doktor Faust nömt, den Verdrag mit den Düvel ünnerschreev, so sä'n se, hett he sik dree Deel utbedungen: Eerstens wull he för sien Peer jümmer en gode, harde Landstraat unner de Fööt hebben. To'n tweeden alltied frisch Water to'n Drinken. Un drüddens wull he jümmers frische Frucht to eten hebben. As de Düvel em disse dree Deel toseggt harr, hett Doktor Faust den Verdrag mit sien Blood ünnerschreven. Dennso schull he sien Seel hebben.
Wat is Glück? Frieda hett mit de Antwoort keen Probleem. Jümmers wat to freten; alltied en dröget Eck to'n Slapen; un Lüüd, wo se sik up verlaten kann. För'n Hund langt dat ut. För'n Minschen ok? |
|||||
|
Wenn Frieda en Mullwarpshoop an'n Weg finnen deit, denn is se nich mehr to holln. Mit alle veer Been jumpt se mit Macht daarup to, blifft schraag daarvör stahn un geiht bi, mit de linke Vörpoot liesen, sacht un suutje to schrapen. Dat süht meist ut, as wenn se em eien will, so fien un fürsichtig geiht se to Wark. Man dat is eerst de Anfang. Wenn denn de Eer an'n Topp rubberig noog worrn is, dennso stellt se sik in Posituur över den lütten Bult un pinkelt em so recht van Harten natt. Denn Frieda höört to de Jagdhunn', un dat Rituaal schall usen Grabowski ut sien Kellerlock rutjagen. Se harr sik dat nich överleggt, dat harr ehr ok nüms lehrt, se weet dat van Natuur. Wi hefft noch nich rutfunn', of dat wat verslaan deit, man eens is säker — Frieda hett up disse Wies sachts noch nie nich 'n Mullwarp fungen.
Ik kiek ehr to un bün al an't Sinneeren. Wi spaddelt us elkeen Dag af as 'n Hund un weet männigmaal ok nich woför, wi plaant un överleggt, un wat kümmt daarbi rut? Wo lang is dat nu her, dat du dienen letzten Mullwarp fungen hest? Daar geiht di een in't Nett, harrst nich mit räkent, un wat kannst nu daarmit anfangen? 'n lütt beten swatten blanken Pelz, twee blinne Ogen, un beetsch is he ok noch. So is dat mit 'n ganzen Barg van Saken, wo wi al lang naar lengen deen, un nu sün de Backberen daar un wi könt se nich bruken. Ik denk mi, Frieda will dat lütte Deert amenn gaar nich utbuddeln. Dat Rituaal is noog un nu is goot.
Säker is man eens: Bi us is dat anners. Wi Minschen warrt öller, aver klöker warrt wi nich. Wi wülllt daar Spood un Winnst bi hebben, wenn wi anfangt, naar Schätz to graven. De olen Geschichten van de versunken Schätzen, de hier un do ünner de Eer liggen doot, an'n Krüüzweg, in den Keller van 'n infullen Huus, in den Soot van en verlaten Hoffstääd, un nüms weet, wo deep de wesen kunn — de warrt all naar een un datsülvige Munster vertellt. Keen dat Gold an't Licht hieven will, de mutt swiegen un dröff keen Woort seggen, solang as he an dat Wark to doon is. Un se swiegt as de Karpens und buddelt un graavt, de Nacht vergeiht, nu köönt se al sehn, wo de grote Kist mit Gold un Silver un Eddelsteen van nedden in de Höchte kümmt, se kunn ehr meist gripen — een van de Maten kummandeert "to…gliek", dat weer een Woort to veel, un dat Glück sackt wedder to Grund. Kunn ok wesen, dat de Düwel een de Klau up de Schuller leggt, de verfeert sik un kümmt an't Flöken, un de Saak is verdaan. In all disse Geschichten, as se upschreven un vertellt worrn sünd, hett nüms nie nich den Schatz kregen. Grabowski blifft, wo he henhöört. He bohrt sien fuchtige Gäng' in'n Grund, un en kann sik inbill'n, dat he liesen vör sik hen hucheln deit.
En heel un deel trurige Geschicht is dat. Du kannst di afmarachen, man helpen deit di dat nix. Frieda hett daar 'n Raat för funnen, se blifft bi dat Rituaal un fraagt nich, wat denn achtern rutkamen deit. Dat is nu wiß keen Weeg för'n utwussen Hunnenholler. In't Gegendeel, dat is en groot Unglück. Dissen Knütt hett jichtens noch nüms uptüdern kunnt, siet de Neandertaler to'n Heven kieken dee, den letzten Knoken in de Hand, un dat füng al wedder an to sneen. To'n Heven kieken, dat geiht ok hüüt noch; man wat daarbi rutkümmt, dat blifft wat unsäker. Of amenn denn doch Frieda…? Ik tru mi dat jo gaar nich to seggen. Freewillig afstahn van en beteret Leven? Van Spood un Winnst? Verdregt sik dat denn mit de Wöörd van den Minschen? Dat kunn woll blots gootgahn, wenn wi daarbi nich an us denkt, aver blots an de annern, de dat noch leeger geiht. Vörbiller gifft dat daarför, hüütigendaags so goot as in de oolen Tieden. Wi hefft us man blots daar an wennt, nich so nau hentokieken un usen Bistand mit de Överwiesung van tein Euro aftodoon. De Bankuttog, de danke seggt, den gifft dat noch nich. Daar brukst 'n Minschen to. Dat scheelt us van de Rituaalen ut de Zoologie.
|
|||||
|
16.9.12
En Terrier is keen Minsch, dat süht jedereen. Un wat in Frieda vörgeiht, dat is nich so licht ruttokreegen. Wat denkt de Deerten un de Saken sik so, wenn se alleen bi sik sünd un nich up Fru un Herrchen Rücksicht nehmen mööt? Wi köönt us dat jo maal vörstellen:
De Maddik: Dat de Minschen in de Eer wöhlt, den Bodden ümgraavt, mit'n Escher daar in rumstökert — dat doot se allens blots mi to argern. Se weet, dat ik dat nich lieden kann, un so maakt se dat mit Willen, üm mi wat antodoon. De Ruup: Ut mi schall 'n Summervagel rutkrüpen? Dat is doch Höhnerkraam, dat kann ik mi nich vörstellen.
De Fleeg ant Finster: Ich weet bannig goot, wo dat anfangt un uphöört, wat wirklich is. De Speegel: De Minsch, de is man miene Vörstellung. De Blomenpott: Ik schall ne Schöör van Toon wesen? Büst mall? Kiek doch hen, wat all ut mi rutwassen deit! De Rickels: Kiek eens de doofen Bööm! Nix as Telgen un keen Örnen daarbi! De Tuunpahl: Rickels, weest still! De Tuun, dat bün ik!
Dat Kruut: En Boom schall en Wunner van de Natuur wesen? Dumm Tüüch! Töw man, bet ik fiefhunnert Johr öller bün! De Ecksteen: De Sünn? Wat Rechts kriggt de nich tostann! Se tücht jümmers blots dör de Werlt un kümmt up keenen fasten Standpunkt.
De Hahn: Dat kann noch nich hell warrn. Ik heff dat Teken noch nich geven. Hest wat markt? Dat höört sik doch nipp un nau graad so
an, as wenn wi un use Naverslüüd snacken un oordelen (giff
dat man to, brukst jo nich luut to seggen). Ok de Tuunpahl un de Kuhfladen
höllt sik för de Mitt van't Universum. Dat schall woll heten:
Wi höört blots, wat in us anleggt is. De Terrier versteiht
amenn nix as den Terrier, de Blomenpott nix an annere Blomenpött.
Un nu bün ik 'n beten twiefelhaft, of en Minsch den annern an
siene Siet so redig verstahn kann. Villicht föhl ik mi ok en
beten so as de Fleeg an't Finster, de allens so nau weet un doch nix
verstahn hett.
So bannig veel kannst nich finnen, was Herr un Hund gemeen hefft. Frieda kiekt mi troschüllig in't Oog, man se meent ehr Leckerli. Ik geev se fründliche Wöör, man ik will blots nich alleen blieven. Dat wi us verstaht, daarto gifft dat een heel eenfachet Middel: Frieda lehrt ehr' Befehlen, un ik mutt lehrn, se up de redige Oort un Wies to geven. Wi mööt denn nich mit'nanner snacken, wi bruukt wat beteret: Vertruen. Amenn ok so wat as Leevde. Wenn ik de lütt Teev' en poor Wöör hensmieten do, versteiht se up jeden Fall, dat ik dat goot un fründlich mit ehr meen.
De Spröken hier baben hett sik Karel Čapek utdacht, en van de ganz groten tschechischen Schrieverslüüd. 1938 is he in Prag storven, twee Maanden na dat Münchner Abkommen, dat siene Heimat de Nazis överlaten harr. As he begrepen harr, dat England un Frankriek de Tschechoslowakei nich gegen Hitlers Düütschland helpen wulln, hett he sik mit Willen to Dode hungert. De Düütschen heft sik nich veele Frünnen in de Werlt maakt in ehre Geschicht. |
|||||
|
Frieda liggt jümmers up de Achterbank. Se hett daar ehr Hunnendeck un ehrn Sekerheitsreem. För so'ne Lütte is dat nich so licht, hoch noog to springen und richtig to Maal to kamen, wenn se instiegen schall. Wi hefft 'ne lütte Kist in'n Kufferruum daarbi, de brukt wi as 'ne Hunnentrepp, denn geiht dat macklich noog.
Wat meent use Jack Russell denn nu van't Autofohrn? Tovörderst: Se is mit ehre Familie tosamen un mutt nich alleen to Huus blieven. Un denn: Buten is bannig veel to sehn, meist to veel, af un an leggt se sik daal un slöppt ne Runn', wenn ehr dat to veel warrt. Elkeen Stunn' warrt eenmaal Foftein maakt, denn gifft dat wat to drinken, se geiht 'n beten vör de Döör un söökt sik 'n Stubben of 'n Steen, de ehr topaß kümmt. Daar gifft dat jümmers bannig veel to snüffeln, un allens frömde Saken, Deerten, Minschen.
Op't mehrst seggt ehr so'n Parkplatz to — "hier möcht' ich volle Stunden säumen", sä Faust, as he in Gretchens Kamer keem. In dissen Fall is dat so eenfach nich, ehr wedder in den Wagen to holln, se kann denn heel fünsch warrn. Dat is woll al klaar: Frieda is dat piepegaal, van A na B to kamen. A is so goot as B, Bredstedt so opregen as Husum of Tondern. Frieda hett ok keenen Sinn daarför, wo fix so'n Auto lopen deit. Du kannst dartig of hunnerttwintig fohrn, se liggt un slöppt, un blots wenn de Motor maal uphuulen deiht, dennso plinkert se mit een Oog. Wat denn ok woll bedüüt, dat se sik up ehre Minschen verlaten deiht. Urvertruen kannst daarto seggen, un dat gellt ok noch, wenn ik up den Biföhrersitt al an't Bevern bün (nich dat ik miene Fru bi hunnerttwintig nich mehr vertruen kann — man: Urvertruen?). Daar fangt denn woll de Ünnerscheed van Minsch un Hund an, tominnst wat dat Autofohrn angeiht. Wi wüllt van A na B, jüst un nu, un dat mutt so fix gahn, as dat jümmers gahn kann. Överlegg maal, gifft dat nich ok tohuus noog to snüffeln, nu dat Benzin van Week to Week dürer warrt? Man geruhiget Nadenken is man de ene Siet van't Autofohrn. De anner hett daarmit to dohn, dat de Autobahn to de wenigen Öörd in use Werlt hören deiht, wo elkeen blots up sik sülven stellt is. An't Stüer büst du dien eegen Kaptein. Du weeßt woll, daar kunn een mit de rode Kell' kamen un di wiesmaken, dat du dat to drock harrst. Man dat steiht de mehrste Tied blots wiet achtern in'n Kopp.
Dat de Renneree ok 'n Speel mit den Düvel warrn kunn, wi weet dat jo. De mit den Düvel speelt, mutt Füer in't Muul hebben, heet dat woll. Man us all hett 'n annern Slogan in't Hart drapen: Fre'e Fohrt för fre'e Börgerslüüd! — denn alldags blifft us anners jo nich veel Ruum daarför, us free to föhlen. Kümmt Frieda sik free vör, wenn se up de Achterbank slöppt twischen Tondern un Husum? Dat is woll säker, dat de Boom, an den se pinkeln mutt totieden, in Tondern stahn kann so goot as in Husum. Hunnen, willt wi maal fastholln, mutt nich van A na B kamen, un al gaarnich anners as to Foot — wenn se sik as Hunnen upföhrn dröfft, heet dat. De langsam föhrt, kümmt ok na Stadt. Anners slöppt se up de Achterbank. För de Leser, de Noordfreesland nich so goot kennt, mutt villicht seggt warrn, dat en ok heel kommodig mit 'n Tog van Husum na Tondern föhrn kann, un Hunnen warrt daar ok mitnahmen. Laat di man Tied is ok'n Walzer. Laat di Tiet un eet Broot daarto, denn warrst oolt: Een Snack na'n annern. Amenn weer dar nich verkehrt, Spröök van disse Oort an de Autobahnbrüchen antomalen. Of dat helpen deit? Wat de Minsch is, de kann stuur as'n Esel wesen — anner seggt, so'n Esel is meist so stuur as'n Minsch. Sünnerlich achter't Stüer van sien Auto.
|
|||||
|
9.9.12
De Minsch (wi weet al: so kloog as 'n Hund is he dör de Bank nich) hett jümmer wedder versökt, so'n Werltbook to schrieven. De olen Chinesen harrn Enzyklopädien mit hunnerte van Bänn tohoopbrocht, un dat nich blots eenmaal; un faken keem denn de Befehl van baben, allens wedder in't Füer to smieten. Denn de een schrifft sik 'n Bild van de Werlt up, as he dat süht, un de anner maakt dat wedder toschann, wieldat em dat nich passen deit. Wi nöömt dat Zensur, un de is överall to finnen; denn Politik, seggt Frieda, is anners seggen as doon. Bookschrieveree is gefährlich. To'n Schrieven bruukt dat Insicht, un du kannst nix upschrieven blots so as dat is. De dat lesen deit, de markt alltied, wat du daarvan menen deist.
En Bild van de heele Werlt, dat schall woll ne vertrackte Saak wesen. Dat geev 'ne Tiet, daar harrn de Physiker dacht, se kunn' dat Universum van den Urknall bet an dat End van alle Daag in eene mathematische Formel insloten; sünd se aver wedder van afkomen.
De Wetenschap kümmt daar nich mit klaar, bün ik vermoden — man dat gifft dat Book, wo de heele Werlt insteiht, un Lüüd, de daarmit ümgahn köönt. Hest di woll dacht: Ik meen de Bibel, den Koran, de Thora, de Reden van Buddha, dat Tao Te King. Nich to vergeten all de Religionen, de ehr hilliget Weten nich upschreven hefft. Daar staht wi nu, an de ene Hand Johann Heinrich Zedler sien Grotet vullstänniget Universal-Lexikon, rutkamen 1732-54 — dat is bet vandaag dat gröötste düütsche Woordenbook un hett an de söbentig Bänn —, un up de anner Siet dat Book, wo veele van us mit upwussen sünd. Dat is man een Band, twoors ok van dusend tweehunnert Siden. De Zedler packt een Artikel up'n annern un kümmt nich to End: he vertellt di allens van Aaschadur bet Zurrigow, man wo he keene Antwurt op weet, dat sünd de Frogen, de du stellst, wenn du alleen mit di büst. Daar mußt denn up de anner Siet kieken. Tweedusend Johr lang is de Bibel al fraagt worrn, un elkeen Tiet hett dat Antwurten geven, de een bruken kunn (ok wenn dat nich jümmer daarna utsehn harr — denn de Zensur, de sitt in'n Kopp van den Leser).
En Werltbook, dat to groot is un dat keen Minsch nich tohoopbringen kann. Liekers gifft dat jümmers wedder Lüüd, de dat versöken doon. Se schrifft nich blots över de Werlt, as se is, se schrifft denn ok över sik sülven. Buten un binnen kümmt tosamen, un so recht verstahn kann dat denn blots noch de, de dat schreven harr.
Dat is de Crux bi de Autobiographie. Nich, dat een blots upschrifft, wat en beleven deit. Mit de Johren waßt in mi de Drift, fasttohollen, woans ik de Werlt seh. Johr üm Johr hett sik dat in mienen Schädel ansammelt un schall denn doch nich mit mi ünnergahn. Dat heet denn: Miene Werlt. As ik ehr afbillen kann. Dat is nu 'ne Privatwerlt, denn en wirklichet un wahrhaftiget Bild as reddig as dat is, dat kreegt wi nich torecht. Schöpper, man blots van us lütt Leven. Wenn een de grote Werlt upteken wull, denn keem daar woll en leddiget Blatt bi rut: Bliff up'n Teppich! |
|||||
|
„Eenfach, awer nüdlich, sä de Düwel, do streek he sick den Steert arfengrön an“ – dissen Snack harr Paul Selk, een van de groten Plattdüütschen in Sleswig-Holsteen, utbuddelt un upschreven. As ik Frieda dat vörlees, kiekt se mi an as benüsselt. En arftengröönen Steert! Witt, swatt, gries, bruun van alle Oorten, dat kunn ok mahagoni un amenn sogoor blond wesen – man arftengröön, dat kann un warrt dat nich geven. Letzt funn ik sogoor een van de rooren geelen Hunnen, nich op de Straaten, man bi Georges Simenon, de harr 1931 en Krimi schreven, „Maigret un de geele Hund“. Man arftengröön! Frieda kümmt sik vör as schimpt un up de Fööt pedd, un mit ehr alle annern Hunnen mit. Ene Saak, de schall maal klaar wesen för alle Tieden, tominnst seggt dat Frieda: Hund un Düwel, dat geiht nich tosamen. Man dat passeert woll ok ‘n Jack Russell, dat he wat in’n verkehrten Hals kriggt.
In den Snack geiht dat doch gaarnich üm Hunnen. Wat schall dat woll menen, wenn de Düwel „nüdlich“ seggt? Dat höört to den Düwel daarto, dat he lüggt; he vertellt us nich, wat he sik denkt. Un „eenfach“? Versöök maal, di den Steert antostrieken, arftengröön of himmelblaag, denn schaßt sehn, wat di dat suer warrt. Un wat will he nu mit sienen gröönen Steert? He much geern, dat all naar em kieken doon. He brüllt: Gröön is in! Findt sik männicheen, de em naraapen deit. Wodennig dat „eenfach“ is, dat sühst nu ok. In de Propaganda kümmt dat daarop an, dat de Saak sik eenfach anhöört, egaal of dat stimmt. Disse dreemaal abasige un snaaksche Düwel mit sienen Farvenpott will us wat andreihn, un nu sünd wi al an Överleggen: So’n nüdlichen lütten arftengröönen Steert, dat hett doch Schick. Ahn dat niege Handy, wat een ok as’n Plättiesen nehmen kann, kummt vandaag nüms mehr ut. Un de Doos mit dat Kribbelwater, wat de Nerven stärkt, mi an’t Sweten hinnert un gegen fief utlann’sche Wehdaag helpen deiht, wo ik nix van wusst harr – daar nöhmt wi ‘n heelen Kasten van af, dartig Stück. Ik weet woll: De dat hier leest, de laat sik nix upsnacken. De kiekt sik den arftengröönen Steert an un denkt: Kiek eens, de Düwel! Un ganz modern! Man disse Leser weet ok nu bi lütten, dat daar jümmers
noch wat nakümmt. Wenn de Düwel sienen gröönen
Steert amenn ok sülben nich so recht lieden kann – de em
namaken doot, de findt em doch woll smuck un fien, tominnst hüüt
un morrn. Woans kriegt wi nu rut, wat schöön is un wat aasig
utsüht? Wenn wi us enig daaröver sünd, dat arftengröön
bannig trendy is, dennso is de Farv schöön. Man Recht hefft
ok de, de us verklaaren doot, dat disse Farv in de europäische
Maleree nienich ‘ne Roll speelt harr un so gaarnich daarto passen
will. Wi weet ‘n beten wat van de Geschicht van de Kunst un kümmt
nich ut’n Muustopp – man elkeen Tiet maakt sik ehr egen
Maten, dat harr wi ok lehrt. Wokeen sik in de Tradition nich utkennt,
för Vigelett! Frieda knurrt alwedder loos – Wes still! Wat is mit de vigelette Koh up dat Schokoladenplakaat?! Dat is ok blots den Düwel sien Steert…
Digitaalbiller: Rudi Witzke
|
|||||
|
19.8.12
De Ellhoorn steiht meist överall in'n Koog, op elkeen Warft, rechts un links an Straten un Sloten. Goosfleder seggt se männigmaal ok, Holunner un Fleerbeerbusch, un wenn he tohöcht wussen is, heet he ok woll maal Flederbeerboom. Tweemaal in't Johr is he de Baas: in'n Juni un Juli, wenn he bleuht, und later in't Johr, wenn he siene Beeren maakt. So'n Fleder drifft jümmer wedder ut, du kannst em nich dootkregen, dat bringt ok Unglück, wenn en Ellhoorn ümhauen warrt, un dat Holt schull een beter nich brennen. In de olen Tieden harrn de Ünnereerdsken mang siene Wötteln wahnt, se muchen den Röök goot lieden. So keem he denn ok noch to den Naamen Düwelsboom.
Karl Simrock, in siene düütschen Sprickwöör, hett düssen Snack optekent: "Vör den Holunner schast den Hoot aftrecken un vör den Machangel op de Knee gahn." Is di dat nich ok al upfulln: wenn wi 'n Minschen of 'ne Saak erstmaal op'n Kieker hefft, dennso laadt wi daar jümmer mehr up, Goodet un Leeget mit'nanner. So is dat ok mit den Ellhoorn. Nu heet dat, he kunn ok vör Hexen schulen, un se plant em an'n Stall, dat de Deerten sund un kregel blievt, un dat Schott an de Döör schall ut Flederbeerholt wesen, dat keen Unglück rinkamen kunn. Dat is de goode Siet. Mi fallt noch in: Wenn een in den Holunderschadden slapen deit, kann keene Hex an em ran, und wenn he krank wesen is, warrt he up'n Stutz wedder sund. Dat vertellt mi een in Vertruun in dat rechte Ohr — un in dat linke seggt en anner: Wenn een sik ünner en bleuhnden Ellhoorn slapen leggt, is he den annern Morrn doot. Wo een denn an sehn kann, dat de Volkswiesheet männigmaal up twee Schullern dregen deit. Man dat geiht noch wieder. Wenn een dootbleven is, bruukt de Timmermann dat Maat för den Sark — un dat warrt mit en Stick van Holunnerholt utmeten; in de olen Tieden, versteiht sik. Un bi de Dodenfier warrt Holunnertee drunken (nu langt mi dat. Dat kannst mi nich vertelln, daar harr ik al wat anners beleevt!). Man up de Kinner schaßt woll uppassen: wenn se ünner'n Hollerbusch speelt, köönt se to Kreihen wannelt warrn —"Sitten ünnern Hollerbusch / Maaken alle Husch-Husch-Husch…" Frieda harr even al männigmaal gefährlich knurrt. Ut de Sicht van 'n Terrier is dat all'ns Tüünkraam. Se weet dree Saken: Ellhoorn rökt goot, Ellhoorn lett sik bepinkeln, Elhoorns gifft dat överall. Kannst di dat marken, Herrchen? Ik bün mi nu nich vermoden, dat ji daar an glöven deiht, wat ik hier upschriev. Wi sitt nich achtern Maand un hefft vör so'n Höhnerkraam nix över. Up de anner Siet is de Minsch keen Terrier un leevt nich van Hunnenfoder alleen. Hest du maal "Das Käthchen von Heilbronn" van Heinrich von Kleist leest of up'n Theater sehn? De Geschicht dücht en bannig unklook, en Deern as dat Käthchen köönt wi us hüüt nich mehr goot vörstellen. Se denkt an nix as an ehren Ritter, un jümmers höört de Ellhoorn daarto: "Wo in süßduftenden Holunderbüschen / Ein Zeisig zwitschernd sich das Nest gebaut". In'n veerten Akt sitt de beeden denn ok in en Lööv van Ellhoorn un vertellt sik, wo leev se sik hefft. Un de heele Tied denkt de Leser, dat geiht doch nich mit rechten Dingen to. Un schuld is de Ellhoorn.
Dör Frieda kannst dörkieken: se hett keen' duppelten Bodden. Dat geiht ehr toeerst un allemaal üm de Wust. Bi 'n Minschen bün ik daar nich so säker. Mi dücht, wi kunn woll noch oordig Platz in'n Kopp hebben för Ellhoorn, Goosfledder un Flederbeerboom. |
|||||
|
"Frieda! Hest du miene Brill an de Siet brocht?! Woans schall ik ehr denn söken, wenn ik nix sehn kann?!" Frieda weddelt mit'n Steert, kiekt mi truschüllig an un högt sik as jümmers, wenn een mit ehr snacken un speelen will. För 'n Hund is dat man blots van Belang, dat du mit em reden deihst, du kannst schimpen of singen, för Frieda kümmt dat all'ns up datsülvige rut. Man nu kümmt de Huusfro an'ne Reeg. "Nu riet di maal tosaamen, Willi. De Hund kann nix daarför — de Brill bammelt di doch up'n Bossen!"
Bischurens schall dat woll vörkamen, dat du ok nich mehr sühst, wokeen daar elkeen Dag bilang di togang is. Minschen, de to di tohöört. Dat is doch Sülfstverstand, wat diene Lüüd üm di rüm sünd. Du hest dat nich vergeten, du översühst dat blots. Dat mutt op de Duer nich glieks leeg un bitter kamen, man amenn kunn dat denn doch to laat wesen. Wat schall dat nu heten? Kannst doch nich jümmers grienen un smielen. Much wesen, dat dat 'noog is, wenn en 'n beten nau un akkerat henkieken deiht. Un wat is mit all dat, wat ik mi denk un wat ik mi vörstell? Ik bün mi nich säker, of ik daar alltied so nau un akkerat henkieken do. Dennso köönt daar Vöroordelen bi rutkamen, un dat heet mit schietige Steebeln dör de goode Stuuv pett. Lüster maal to, wat de Lüdd sik allens so vertellt, to'n Bispill bi'n Dokter in de Töövstuuv.
Dat kunn mi männichmaal towedder warrn, wat ik mi daar so allens anhöör'n mutt, wenn dat üm de Kanaken geiht, de hier nix verloren hefft; üm de Lüüd, de nich arbeeden wullt un van use Geller leevt; of üm de Jungen, de keen Respekt mehr vör de Olen hefft. Un wat segg ik denn sülven, en poor gaatliche Spröök, de ok nich veel beter sünd? Dat man Roh un Freed blifft, bet ik an de Reeg bün? De Vöroordelen hangt groot un breet vör use Nesen, un wi köönt se nich sehn. Ik heff de Brill jo wedderfunn'n, un an den Hochtiedsdag heff ik
ok dacht, un as mi dat bi'n Dokter to leeg keem mit de Schimperee,
daar bün ik 'n beten an de Lucht gahn — kumm, Frieda! Wi
wüllt maal wedder! |
|||||
|
Süh! daar kümmt Filou anjachtert, de Scheperhunnen-Mix van de ole Fru Dannenberger. Se meent, se harr em so goot dresseert, dat he sünner Lien loopen kunn — un se kann woll Recht hebben; man dat liggt ok an de Oort van Filou, de nich för Spektakel un Striet to hebben is. Anners Frieda. De stemmt sik mit alle veer Been in'n Sand, Steert un Ohren in de Hööch, un knurrt as — as man blots en argerlichen Terrier knurren deiht. Filou blifft stahn, spitzt de Ohren un tövt af. De Scheperhund hett dreemaal de Grött van den Terrier, he kiekt up Frieda van baben daal un kunn ehr licht die Knoken bräken. Man dat is dat nich, wat he nu maken deiht. Nee, he krüppt torüch, he geiht sik schulen, achter sien Fru, un de Dannenbergersche seggt "Friiieda, braaav!" und Frieda steiht nu da as ehr egen Denkmaal un is bannig stolt. Will seggen: Knurren un schimpen, dat helpt alltiet. Ik un du knurrt un schimpt, wenn dat nich so geiht, as wi dat hebben wullt, un de Hunnen knurrt un schimpt as 'n Echo un as Stütt un Hülp daarbi. Is dat nu dat Wesen van den Minschen?
Mi kümmt das meist so vör, dat du dat ok hüüt noch van männicheen seggen kannst: "Smöken deiht he nich, wenn he man süs wat dögen dee…" Un denk daar an: Fööt in Sand, Ohren stief und deep ut'n Hals knurrt. Daar mutt nich veel Krakeel bi wesen. Liesen langt ok. |
|||||
|
Wenn ik mi so ümkiek, laat sik dat Döneken teemlich good up use Tied anwennen. De söte Brie, de hütigendaags maakt warrt, den kannst nich eten — in't Gegendeel, daarför kunn en grusen, so stinkt dat.
"De goode Landluft" seggt use Naver un föhrt siene Gülle up'n Acker. Amenn warrt de Schiet denn doch to söten Brie: Sünner Gülle keen Mais, sünner Mais keen Biogas un ahn Biogas toletzt ok keene Dividende.
Wat dat mit use Leesbook-Geschicht to dohn hett, is liekers licht intosehn: denn solang as de Swien un de Köh freten deiht, so lang gifft dat Gülle, un de Produktschoon ritt nich af. Leeg warrt dat erst, wenn du dat Tüüg nich afföhrn kannst, wiel dat söß Weeken regent harr un de Eer to natt is. Denn kümmt dat vör, dat de Tanks nich groot noog sünd, un dat hillige Ööl warrt dör de Gegend kutscheert, wo sik noch 'n leeren Emmer finnen deit. 'n beten sprütt jümmers op de Straat, dat een ok marken kann: hier herrscht Bedreef. Wenn nu allet utbrocht is, denn kannst so richtig ne Nääs vull nehmen. De Landschop stinkt. Un wenn dat nich regen deiht, denn hangt de Stunk de heele Week in de Lucht. "Die gute Landluft" seggt nu ok de Touris. Mien Naver, de nich ut Dummsdörp is, de weet nipp un nau: Dat gifft veel to veel Gülle. Liekers laat sik dat nich stoppen. "Mühle steh!" — dat is de Punkt, wo dat bi us anners utgahn deiht as in't Leesbook. Dat gellt nich blots för de Gülle. Daar gifft dat woll noch dat een of anner Biespill vör, wenn wedder 'ne goode Idee Dag för Dag in de Praxis up Schiet utlopen deiht. Use Geschicht warrt ok noch up annere Wies vertellt. Daar kann de Möhl mahlen, wat een hebben wull, Gold un Sülver un Diamanten. In disse Geschicht höört de Möhl en Kaptein to, de in de Noordsee rümschüppert, un wat he hebben will, dat is man blots 'n beten Solt för sien Fröhkost. Du weeßt al, wat passeert: He hett dat Woort vergeten, un wi weet nu, woso de See solten is…
Frieda steckt den Kopp ut de Döör, snuffelt un dreiht wedder üm. De Minsch much sik dat jo woll gefallenloten, man mit 'n Terrier kannst dat nich maken. De hett sienen Stolt. |
|||||
|
Letzt stunn de Geschicht van den Schädel van Friedrich Schiller wedder in't Blatt. Dat weer keene groote Liek, as Schiller 1805 starven dee. He kreeg keen' Graffstääd för sik alleen. Sien Sarg keem mit 51 annere as de Nummer 52 in't Weimarer "Kammergewölbe", daar stunn he goot un geern twintig Johr. 1826 wurr he wedder utbuddelt un schull nu in en Graff komen, dat 'n beten wat hermaken dee — in Weimar hefft se alltied wusst, wat good för den Tourismus is. Man nu weren al 64 Sarken in't Kammergewölbe aflaadt worrn, de weren ut'nannerbroken un de Knoken dörn'annersmeten. Borgmeester Schwabe nöhm 25 van de Schädels mit naar Huus un versök, Schillern sien' ruttofinnen, un he harr ok Glück daarbi.
Goethe, de sienen Fründ nu al lang överleevt harr, kreeg de Knoken in de Hannen und schreev en Gedicht daaröver, dat di hüüt noch röhren kann: "Geheim Gefäß, Orakelsprüche spendend, / Wie bin ich wert dich in der Hand zu halten?" Harr Schwabe up den richtigen Schädel tippt? Dat kann ok hüüt nüms seggen. Bi en DNA-Proov keen rut, dat he dat nich wesen kunn. Goethe harr sien Gedicht ahnweten up de pucklichte Louise von Göchhausen schreven, de to de Hertogin Anna Amalia höört harr und 1807 storven weer. Man daar bleev dat nich bi. Mit de Hülp van en Computer-Simulation warrt de Schädel wedder to en vullstännigen Kopp maakt, un wo seeg de nu ut? De seeg ut as de lebennige Friedrich Schiller. Nu hefft wi en Schädel, de hett Schiller sien DNA, sütt aver nich ut as Schiller; un en Schillerschädel, de utsüht as de Dichter, wo de DNA nich van stimmen deit. Dat sünd nu Orakelspröken, wat Goethe woll nich mit rekent harr. Köönt wi us den Dichter nich ok mit twee Köpp vörstellen? Bruken kunn en dat männichmal. Weest du jümmer, wo di de Kopp steiht? Mi dücht, wi schulln us man beter üm dat scheren, wat de Goethe un Schiller schreven harrn, as üm ehr nalaten Knoken. Ik stunn al tweemaal in de Fürstengruft in Weimar vör de beeden Sarken, un ik segg di: Dacht harr ik daar nich veel, man föhlen dee ik noog, un mi weer dat reinweg egaal, wat de Knoken kumplett weren edder of en Schädel to veel daarin liggen dee. Frieda! Du schasst hier doch nix utbuddeln! Bring den Knoken wedder daarhen, wo du em funnen hest! Aus! — Goot, dat hier keene Dichterslüüd bi us up'n Karkhoff liggen doot. |
|||||
|
"Stolz weht die Flagge schwarz-weiß-rot / An uns'res Schiffes Mast…": Mit de dore Melodie sünd wi all mal mit rinfulln. Singen doot wi sowieso al lang nich mehr, Frisia non cantat hett de ole Tacitus schreven, un dat schall denn ok woll för Südtondern un för de Wiedingharde, för de Südergoesharde, amenn ok för Eiderstedt gellen (Frieda un ik, wi leevt hier in de Südergoesharde, wenn en daarna frogt). Ne, wi singt nich, hööchstens de Hymne van usen Footballvereen. Wi hefft wat Beteret, dat sünd de Fahnenmasten vör use Döör mit de Flaggen daaran.
Keen na Süden över de Grenz kümmt (in de dän'schen Subtropen, as seggt warrt) findt sik meist nich torecht. De Danebrog weiht bi us ok, tomehrst as'n Wimpel. An de tweete Stääd kümmt nu nich de Bundsfahn. An de Westküst kümmt denn de Freesenflagg, geel-rood-blaag mit dat Wappen van Noordfreesland un de Devise, wo di den Hals bi bräken kannst: Lever doot as Slaav.
Nu is dat erst de Anfang. För de Feriengäst gifft dat denn noch de Fahnen van de ehren Bundslänner, van de bayrische Rauten bet to de meckelnbörgschen Kuhkopp (de gefallt mi an'n besten) un de Berliner Boor. De Lüüd mööt 'n heelet Schapp vull Fahnen in Reserve hebben, du weeßt jo nich, wo de Gäst al herkomen köönt. Deep nedden in de Kist liggt woll ok noch de swatte Fahn van de Buernupstänn ut verleden Johren; un amenn ok dat Dook, dat een hüüttodaags nich wiesen dröff, weeßt al: rood mit'n swattet Krüüz, "dat hett för den armen Mann / 'n groten Haken", as Bert Brecht dat seggt harr.
Ik denk, wi hefft us verstohn: Mit Stolt up use Farven hett dat allens nix to doon. De Flagg an dienen Mast vertellt, dat daar en Gast ut Berlin bi di wahnt edder dat du to de Dänen of de Freesen in't Land hören deist. Van een Fahn mööt wi noch wat seggen: en blaaget un geelet skandinavischet Krüüz up grönen Grund, de Noordlandflagg. De schall över alle Länner weihn, wo Platt snackt warrt — meent de Lüüd, de sik dat utdacht harrn. In't Internet kannst se al finnen, an'n Mast heff ik se noch nich sehn.
Wi hefft ok keenen Fahnenmast vör de Döör. Denk an Frieda: Dat geiht doch nich, dat de Hund elkeen Dag use Farven anpinkeln deit! Biller vun de Fahnen vun wikipedia/Wikimedia
commons,
Noordlandflagg Dank an: Dietlind, Vibeke, Torsten, Karsten, Holger, Achim, Malte und Björn V.i.S.d.P.: Snorre Martens Björkson, info@noordlandflagg.de |
|||||
|
5.6.12
De Schrieversmann Lion Feuchtwanger fier sienen 60. Geboortsdag in Pasadena, in de Emigratschoon, dat weer in't Johr 1944. Inlaadt weer ok Alfred Döblin, Berliner Schriever un Dokter, den de Nazis ut Düütschland rutsmeten harrn. De holl nu de Festreed op sien Fründ Feuchtwanger un nömt daarbi den Snack "Sexagenarii de ponte!" van de oolen Römer — "De sößtig warrt, de schall van de Brück stött warrn".
Dat weer nu bannig groff, un wat Feuchtwanger daarto seggen dee, dat hett nüms opschreven. Wat bi de oolen Römer Bruuk weer, dat hefft de ziviliseerten Düütschen denn doch nich namaakt — man kannst daar säker bi wesen? Paul Selk harr bi us in Sleswig-Holsteen sammelt, wat so seggt warrt, un keem up den Snack "Ool Lüüd gaht vörup, see de Jung, so stött he sien Vadder ut de Luuk". De Tieden sünd vörbi, as dat Öller noch wat bedüden dee. Wenn wi jung sünd, denn wullt wi nix daarvan höören, dat de Öllern us ledden un vörstahn doot, Raad weet, gode Wöör geevt un us vertellt, woans de Werlt utsütt un wo't langgeiht. Ik denk meist, dat is ok good so, de Jungen köönt ehrn Weg tomehrst alleen finnen. Anners de Oolen! Nu ik to Johren kamen bün, daar kümmt mi dat woll topass, wat ik as en jungen Spucht nich utstahn kunn: goden Raad un gode Wöör, 'n lüttjet beten Hülp, wenn dat alleen nich wieder gahn will, un dat mi een vertellt, wat up de Pillenschachtel steiht, wenn ik mien Brill wedder nich finnen kann. Summa summarum: Wat de Jungen nich hebben wullt, dat hebbt de Oolen böös nödig. So is nu goot. Man dat hett so siene Mucken. Denn — Hand up't Hart — amenn wullt wi Oolen doch nich trakteert warrn as de lütten Göörn. Ole Hunnen is slecht bellen lehren, heet dat woll, un dat is en Seggwies, de wiss stimmen deit. Jungs un Hunnen höört tosamen; se snüffelt sik in't Leven rin un steckt ok maal den Kopp in dat Lock van en Tacks, denn gifft dat 'n bloodige Nees. De heel Oolen un de heel Lütten, dat kümmt denn wedder tosamen. Baby kümmt mit Grootvadder am besten ut, un amenn warrt se beed ut eenen Pott fodert. Denn woans een mit dat Öller ümgahn schall, daar gifft dat Rezepten mit Ünnerscheed för. De Witz: Dat beste Middel, oolt to warrn, is, nich to fröh doot blieven. Dat Rezept van Goethe: Sik an de to hollen, de de Werlt wedder upbugen köönt. Un dat Rezept van Dschuang Dsi, den ollen Chinesen: All'ns lopen to laaten, as dat lopen will, dennso wannelst du di tosamen mit de Werlt un up desülvige Wies. Wat denn woll heet, sik nich in de verleden of in de tokamen Tieden en Huus to bugen, man hier un hüüt.
Dat is de Oort van Frieda un all use Frünnen up veer Been. Se maakt daar blots keenen Larm bi un schrifft daar keene Blogs över. |
|||||
|
Wenn Terriers nich slaapt, denn plafft un bellt se. Frieda is daar keene Utnahm. "Wees still!", ok 'n beten rubberig: "Hool't Muul!", dat bringt noch keen' Freeden. Dennso versöökt wi dat mit de Philosophie. "En Hund is nich goot, wieldat he düchtig bellt; en Minsch is nich wies, wieldat he glatt snacken kann, un groot is he wegen dat ok nich. Disse Oort van Grööt langt nich to, dat een dat Grööt nömen kunn — un Leven kunn een dat ok nich heten." Dat hett Dschuang Dsi seggt, de oole Chinees ut dat drüdde Johrhunnert vör Christus. Hört sik heel modern an, dücht mi. Un süh — Frieda hört up to belln, quarrt blots noch vör sik hen.
De chineesche Wiesheet is nu meist tweedusendunfiefhunnert Johr oolt, un wi hefft dat jümmers noch nich verstohn. Wokeen glatt snacken kann, de is de Baas, dat vertellt se us elkeen Dag, sünnerlich wenn wi to Wahl gohn schüllt as jüst nu. Leven kunn een dat nich heten, man wi seggt Leven daarto un füllt use Daag daarmit an. Daar sün wi nu wedder bi de Conditio Humana, de harrn wi annerdaags al bi'n Wickel. As Julian Barnes dat seggt harr: "We may all be kicking empty lager cans down Cemetery Road, but the only way to bear it is to grin" — "Much wesen, dat wi all blots leddige Beerbüchsen de Karkhoffstraten rünnerkicken doot. Uthollen kannst dat alleen, wennst daaröver grienst." Is dat nu redig un wohrhaftig allens, wat sik daarto seggen lett? Wi weet dat woll beter. As Goethe dat wusst harr: "Was auch als Wahrheit oder Fabel
Dat Woort Leevde is jo nu meist 'n beten schaneerlich. In use Werlt, wat de Werlt van de Glattsnackers un van de Beerbüchsenkickers is, daar gifft dat keene Geföhlen. Gloven, dat kümmt up Drog un Lögen rut, mienshalf ok up Dummheet; Fründschap heet Vördeel, un Leevde — dat is en Woort för alle Levenslagen un meent de Geföhlen, as se kaamt un gaht, man Leevde is daar opletzt nich bi. Daar is dat denn goot to weten, wat dat op use Geföhlen gaarnich ankomen deit, tominnst kümmt mi dat so vör. Wenn ik di leef heff, wat geiht di dat an?! — de Snack is so roor nich un schall jümmers maal wedder vörkomen. Man wo een knapp an denken deit: De dat seggt, dat kann ok de Stimm över de Wulken wesen, dat Schicksal, de Vörsicht; keen sik dat truut, de seggt Gott daarto. Spekuleeren wullt wi daar man nich över. Dat harrn Gröttere un Klögere, as wi dat sünd, al för us doon. Lüüd as Hugo van St. Viktor, dat is ok al üm un bi dusend Johr her. He harr latiensch schreven, dat Book heet Didascalion:
Schöönheet is Wohrheet, Hugo van St. Viktor weer nich de Letzt, de dat schrieven dee, ok wenn dat för Frieda woll 'n beten to veel Philosophie is. |
|||||
|
De ingelsche Schrieversmann Graham Greene güng mit sienen Hund spazeeren. Ik kann daar nix över seggen, wat Bully för'n Hund weer — he weer woll wat grötter. Wintertied. Bully dovt un jachtert, un dat duurt nich lang, da leeg he in 'ne Wehl un spaddel mit alle veer Been. Nu sünd Hunnen Swemmer van Natuur, un wenn daar keen Iis op de Wehl wesen weer, dennso weer Bully al wedder an Land. Man he keem ünner de Schullen, kunn sik nich helpen un füng elenniglich an to hulen. As Greene dat hört, jump he in't kole Water un trock em up't Dröge. Een, de dat sehn harr, meent: "Dat harrn nich vele Lüüd dohn!" Greene keek em an: "För'n Minschen harr ik dat ok nich maakt."
Sün de Hunnen nu de beteren Minschen? Betere Frünnen, dat schall woll wesen. Wenn Frieda mi totieden mit ehr Glupschogen ankieken deit, dennso warrt mi heel warm üm't Hart. Un de Geschicht van den truen Scheperhund, de van't Graff van Herrchen nich weg wull un em amenn nastorven is, de hest wiss hört. Hunnen föhrt Blinne, sökt naar verschütt' Touristen
ünner de Lawinen, höödt de Schaap, snüffelt naar
Drogen, schinnt sik för Toll und Polizei. Dien Hund, dien Fründ,
dien Helper.
Dat annersrüm de Minsch den Hund ut'n Water trecken deit, dat is roor. Männicheen seggt: Hund is Hund un Minsch blifft Minsch. Man dat stimmt ok nich jümmers. Daar weer de amerikaansche Science-Fiction-Schriever Philipp K. Dick, de harr veele Johren blots van Hundefoder leevt (un van Pillen, ümdat he beter schrieven kunn). He weer denn woll so 'ne Oort van Twischenmang van Hund un Herrchen, un de Lüüd, de mit em to doon harrn, hollt 'n beten Afstand. Toletzt harr he blots noch bellt — man daarför will'k miene Hand nich in't Füer leggen. Hund un Herrchen seht in't Oller meist liek ut, dat is as bi ole Ehpoor. Dat gifft denn en Foto, dree Snuten, een as de anner, de beeden Olen seht ut as de Möpse, un de Mops sitt bi de ole Fru op'n Schoot un süht ut as'n Mops. Dat schall witzig wesen, man egentlich is dat 'n beten schaneerlich. Pienlich för den Hund of för den Minschen? Amenn för beede? Beter, een maakt sik daar nich lustig över. Wi gaht nu usen Weg, Fru un Hund, Herr un Hund, toeerst alltohoop, un keen amenn överblifft, dat is de Terrier un du. In de fröheren Johren hebbt wi sungen up'n Patt, denn noch 'n beten summt, vandag blifft dat still. Af un an grienst 'n beten in di rin un kiekst di Frieda an. Hunnen grient nich, Frieda dreiht sik üm, wat du noch da büst, un snüffelt wieder. To Huus geihst up't Sofa sitten un kiekst in de Glotzkist: Tiere suchen ein Zuhause. Un kummst an't Sinneeren, wennde vörher nich wegdösen deist — dat sünd woll nich blots de Deerten, de dat söökt un bruukt.
|
|||||
|
Elkeen, de maal mit'n Hund gahn is, kennt dat: Up'n Stutz blifft Frieda stahn, Steert in de Höögd, un snüffelt in'n Wind. Du warst nix wies, för minschliche Oogen is daar nix to sehn. Du finnst ok nich rut, of de Hund nu wat rüükt, wat höört, wat süht. Du sülben rüükst nix, hörst nix, sühst nix. Blots de Wind över de Fenn', de Göös un de Wulken an'n Heven. Frieda steiht daar, röhrt sich nich, un du treck man anne Lien, se stemmt sik mit alle Macht in'n Grund, tweirieten willst ehr ok nich. Dennso heet dat woll Töwen. Man up wat? Daar steihst du nu, över di schriekt de Göös, Frieda fangt an to hecheln, un sünner dat Geschriek van de Vagels is dat dodenstill.
Denn kannst so up Gedanken kamen. Wat de lütt Teev daar beleevt, is dat reddig un wohrhaftig in use Welt, of is dat woanners? Dat gifft Lüüd, de glöövt daaran, dat Peer un Hunnen männigmaal Saken ut de annere Welt sehn künnt. Hunnen huult, wenn en starven mutt, dat harr ik bi us höört un ok in Schottland. Se köönt sehn, wat tokomen Daag passeern schall. De Forscher Karl Schmëing harr daar twee Böker över schreven, he meent, he kunn de Spökenkiekeree bewiesen. Schall dat nu heeten, dat de Minsch up Schienen löppt un blots noch den Kopp in'n Sand steken kunn? Dat is denn doch nich na jedereen siene Möög. Wat Schmëing vertellt, is fakens nich licht to verstahn. As se in't Emsland dat Moor verkoppeln deen, weer daar en oole Fro, de wull den Geodäten nich in't Huus laten. Hier warrt ne grote Schüün upricht, vertellt se em, wo Musik in speelt warrn schall un in danzt warrn, dat harr se wiß sehn. Dat keem nich so: An disse Stääd stunn twee Johr later en Konzentrationslager. Man Schmëing vertellt ok Geschichten, de laat heel anners. As een van de Spökenkiekers in't Düvelsmoor en spöökliche Liek up de Straat vör sik seh, reep he "Harümm, et is noch fifuntwintig Johre to froh!" — De Spöök kehr wedder üm, un de Buur harr noch fiefuntwintig Johr leevt. As he nu wohrhaftig dood bleven weer, keem de Liek akkerat densülbigen Weg lang… En oole Fro in de Lüneburger Heid leeg up'n Dood, ehr Lüüd weern um dat Bett tohoopkamen un kreegen al dat Weenen, as vör't Huus en frömden Hund an to hulen fung. De Familie verfehrt sik nich slecht, man de Oole see "Lat den Hund man hülen, dorüm bruk ik nich starven" un hett sik denn ok wedder berappelt.
Wetenschap hen un her, de Saak blifft twiefelmödig. Mi dücht, du muttst sachts keen Spökenkieker wesen, dat de annere Welt sik för di updeit, en Oogenblick lang. Ik harr dat beleevt, as ik söß weer un min Vadder mi Adjüs seggen dee in de Nacht, as he in Wittrußland to Dode keem, dusend Kilometer van mien Bett af. Ik harr em sehn, he harr mi towunken, un keen will nu rutfinnen, wat dat daarmit up sik harr? Mit Spökenkieken heff ik süst keene Last mit.
Frieda is wedder upwacht ut de Trance un bohrt de Snut in en Muuslock an'n Sloot. De Muus is utknepen, sitt achtern Grashümpel un grient sik eens (stell ik mi vör. Frieda hett noch nie nich ne Muus kreegen). Dat süht meist so ut, as wenn de beeden mit de anner Welt denn doch nich so veel to doon hefft. |
|||||
|
17.5.12
Wat weer passeert? He harr de Infohrt to de Fenn' hinnert, dat Hecklock weer nich groot noog för den nagelniegen Trecker (de weer en halven Meter breder as de oole, as sik dat höört). Un daar käm denn de Kädensaag in Akschoon. Dat passeert jümmer in't Vörjohr un lett sik man blots ethnografisch of psychologisch verstohn. Wenn de Heven wedder fründlich warrt, de Winterregen uphöörn deit und de Krokusse ut de Eer kiekt, dennso packt de Inwahner de Kädensaag un maakt sik up'n Patt. He denkt daar nich groot över na, dat is as'n binneren Drang un Driften. Mi dücht, he hett man blots eens vör Oogen: Wat höger wussen is as sien Knee, daar geiht he mit de Saag bi. Un de Hecken warrt afrüümt un de grote Fuhrenboom an't Huus harr em all lang argert un de Knick — de Knick, daar is nu dat Gesett daarvör, un en Bröök wulln wi lever nich riskeern. Och Schiet, schall woll nüms wat marken; un so fallt ok de Knick. Dat Kädensagen-Syndrom. He deit dat nich ümsüst, dat gifft jümmers 'n Grund. De Fuhr, de stunn to dicht an't Huus un geev to veel Schadden. Un denn de Twiegen, de groten Telgen, de de Wind up dat Dack smieten kunn! Daar kunn jo wat passeern! (An de Schadden van de niege Windmöhl, die sik vör siene Finstern dreihn deit, daar hett he nix an uttosetten.) De Swulken maakt bannig veel Schiet un Dreck mit ehre Nester, daar bruukst nich maal ne Saag vör. Un wenn he denn mit allens döör is, denn süht dat wedder fein ut. Un he kann nu mit den niegen groten Trekker veel beter up de Fenn' komen.
Den Wildwuchs is he nu ok an't Lief gahn, dat kann nich wesen, dat sik daar van sülben wat utsamen deiht. Daarto kümmt dat Problem van de Verkehrsgefährdung: Wenn daar keen Boom is, kann ok nüms em ümfohrn. Dat geiht ok üm de Översicht! Un daar helpt keen goot Toreden und keene Argumente. Tegen dat Kädensagen-Syndrom is keen Kruut wussen un dat gifft keen Medizin. Un so höörst du denn, wenn de Daag heller un länger warrt und de Weeg wedder dröög sünd, wiet un siet dat hoge Singen van de Sagen. Frieda hett sik middewielst 'n Braambusch an dat Över van de Autostraat söcht. De kriggt nu dat Water, dat för de lütte Böök dacht weer, wat nu nich mehr is. Wi hefft in Sleswig-Holsteen weniger Bööm as alle annern Bundslänner. Gifft dat hier denn ok de beste Översicht?
|
|||||
|
30.4.12
De Arzt un Schrieversmann Johann Heinrich Jung, de sik in sien laateren
Johren Stilling nömen dee, is 1817 mit Dode afgahn. He harr sien
Leven in en Reeg van Böker inschreven, un daar sün Geschichten
bi, wo een lang an rümklabüstern kann.
Up den eersten Blick kümmt dat woll so hen; de Minsch leevt nich mehr as'n Aap in't Paradies, he is en Kultuurdeert worrn, un Lesen höört daarto un Schrieven sachts ok. Man up den tweeten? Kiek di Frieda an. Dat gifft Fotos van Hunnen, de in en Book rinkieken doot, as wenn se lesen köönt. So een is Frieda nich. Wenn ik ehr 'n Book vörhollen do, denn snüffelt se man eben un kiekt in'ne annere Richt. Aver wenn wi ünnerwegens sünd, dennso findt se an elkeen Grasspier, an'n Vagelschiet up'n Damm un sünnerlich an Büsch un Bööm wat to rüken, to licken un to sugen. Kannst meenen: as 'n Minsch mit'n Book.
Dat is'n oolen Striet, wat dat för den Minschen bedüden deit, dat he lesen lehrt hett. Ludolf Wienbarg harr eens loswettert: "Leevt wi, üm to lehr'n? Of lehrt wi nich al beter, üm to leven? Wat stellt de Lüüd de Natuur up'n Kopp! In Düütschland kümmt een dat so vör, as wenn de Minschen wegen de Böker born warrn. Dat is en elennig Verdoon!" Mi dücht, daar hett sik allerhand ännert, siet Wienbarg so in Brass kamen weer. Mehrsttiets liggt dat an us sülben. Wi sünd bang worrn vör de Wöör un köönt nich mehr glöven, wat seggt warrt un wat druckt un schreven warrt. Un noch wat, du hest dat doch ok al belevt: Wielst de Daag, de Weeken, de Maanden hengeiht un amenn de Johren, harrn wi us so bi lütten all'ns seggt. De Wöör langt nich mehr ut, un denn seggt wi beter nix mehr.
Dat Bild blifft, ok wenn de Wöör al nich mehr passen wüllt. Spood un Technik un de Glotzkist hefft dat Seggen. Wenn wi telefoneert, köönt wi den annern glieks daarbi ankieken up't Handy, un dat schall wiss ok wat bedüden, dat dat gröttste düütsche Dagblatt "Bild" heeten deit. Man de Wöör hefft en Egenoort — se köönt di schulen. Sla en Book up, un up'n Stutz kannst al in en anner Werlt wesen; anners, man dat heet sachts noch nich: beter. Du kannst veel verleren, wenn du den Schadden för de wohre Werlt hollen deihst. Man daar is doch 'n dubbelten Vördeel bi: du kannst di nich blots vör de annern bargen, aver ok vör di sülben. — De dat höört harr, as ik Frieda dat verklooren dee up de Touristenbank an'n Knick, de dreiht sik üm un seggt: "Ehrt de Analphabeten. Een daarvan hett dat Alphabet funnen!"
|
|||||
|
"Upt Grafft van een plattdüütsken Dichter R. I. P. Frieda is mit de Fru över Land. Dennso köönt wi maal van wat snacken, wo de lütt Teev nix van versteiht. To'n Bispill van dat plattdüütsche Dichten. Hest al wat van Moritz Jahn höört? Den Graffspröök hier baben harr he sik sülven schreven (he hett em aver nich kregen, as he 1979 dood bleven weer).
Jahn is hütigendaags so good as vergeten. De letzte Utgaav van sien Wark is 1963/64 rutkamen, in Göttingen bi Sachse & Pohl, den Verlag gifft dat al lang nich mehr. He hett up Platt un up Hoochdüütsch schreven, man alltied noorddüütsch. Männicheen glöövt jo, dat plattdüütsche Literatuur wat to'n Högen wesen schull. Jahn dacht dat nich. He weer bannig stracks un liekut in dat, wat he schreev, un dat Leven un Schrieven full em nich licht. Keen sik de Anreed' totrecken will, wat de Dode darr baben em toropen deiht, de schull sik woll wat duken. De Lüüd sünd man "arm Stakkerts", arme Rackers, daar meent he di un mi un sik sülven mit. Pläseerlich kannst dat Leven nich finnen, amenn is ok dat Graff nich dat, wo du van dröömt hest. "Hau di hen un wäs tofrä", dat's all'ns an Wiesheit, wat Jahn sien' Leser mit up'n Weg geven deiht. Hoochranken kannst di daar nich an. He blifft jümmers up de Eer mit dat, wat he seggt, un wenn du dat denn nochmaal leest hest, dennso warrt di klaar: Jahn kiekt dör de Saken dör un ok dör de Minschen.
Un an disse Steed fangt dat an, wat een Humoor nömen kann. Dat is nich to'n Schinkenkloppen un nich to'n luten Schracheln, dat is man liesen un blifft bi't Smuustergrienen stahn, mitto kümmt dat ok blots so'n beten to Rallögen. Jahn snackt di to, de Werlt to nöhmen, as se nu even is, ehr leegen un ehr snaackschen Sieden. Hau di hen un wees tofreden! Un dat blifft nich bi de Vers. Dat gifft ok Geschichten: "Trinamö un Folimö / of van Himmel, Höhner un anbrannt Kartuffels"; un "De Moorfro", wo en Moorliek de Hööftroll in speelen deiht. Wenn di daar rinfunnen hest, denn hest diene Last daarmit, daar wedder mit optohöörn. Dat sünd nu de twee Sieden van dat plattdüütsche Dichten: De Gruvelee un de achtersinnige Humoor. Dat Book, wo Jahn sien' plattdüütsche Vers in tohoopbrocht hett, dat heet denn ok: Ulenspeegel un Jan Dood. Grulich kann dat ok wesen, as in "Judith" — dat is de Judith ut de Bibel, de den Holofernes den Kopp afslaan dee: "Nä, wat greep de Keerl hör gruuw! |
|||||
Wat harrn de Lüüd sik upregt, as de Beatles dunntomalen
na Indien güngen, ümdat se sik de Seelen in den Ashram van
Bhagwan Sree Rayneesh uppoleeren laten wüllt. Un wat is daarbi
rutkamen? De Töön van de Sitar in dat Leed "Norwegian
Wood" up de LP "Rubber Soul" van 1965, un siet de Tiet
is de Sitar en achtet Instrument in de Popmusik.
Up de eene Siet de wiede Welt, de Wunsch na all de Länner un Minschen ünner'n Heven, güntsiet van't grote Water, frömde Lucht to smecken un frömde Musik to hören; un denn dat Gegendeel, Heimwehdaag, dat Lengen na Huus. Dat sünd nich blots de Hilligen van Film un Bühne, de dat kennt. Is nu de Fraag, bün ik 'n anner Minsch worrn achternah, mit of sünner Bhagwan? Schall een beter to Huus blieven? Dat is sachts billiger, ok wenn du en Billigfleeger böken deist.
Matthias Claudius, de Wandsbecker Baad, harr daar'n Antwoort to funnen. De steiht in dat Gedicht van den Herrn Urian. De is üm de heele Werlt föhrt un vertellt nu to Huus, wat he allens beleevt harr. He harr den Noordpool sehn, na de Noordwestpassage söcht, bi de Eskimos (he schrifft "Esquimaux") de Jack vull kregen un keem opletzt na China un Bengalen. Wat för em daarbi rutkomen is, sä he in de letzten Regen: "Und fand es überall wie hier, De em tohöört harrn, de weern nich woll tofreden daarmit, se brummt man: "Da hat Er übel übel dran getan;
As de vandaag Letzt van use Bundspräsidenten dat Amt upgäven müss, daar wull he toletzt dat Leed van dat Land achtern Regenbagen hören: "Somewhere over the rainbow, way up high / There's a land that I heard of once in a lullaby…" Wi kunnen dat all in de Glotzkist mit beleven un köönt nu simmeleren: Will he sik daar verkrupen of söcht he 'n nieget Flach för sien Driften? Afscheedsleeder van disse Oort kümmt welkmaal vör, mi fallt daar Maximilian bi, Erzhertog van Öösterriek. Napoleon III., de französ'sche Kaiser, harr em to'n Kaiser van Mexiko maakt, dat weer 1864. As Maximilian na Mexiko keem, weer dat heele Land in Uprohr, un dat duurt nich lang, denn harrn de Mexikaaner dat französ'sche Expeditionskorps wedder rutsmeten. De Kaiser, den nüms hebben wull, de warrt 1867 fungen un schall nu hinricht warrn. Of he noch 'n letzten Wunsch harr, warrt he fraagt. He hett een: He wull geern noch eenmaal dat Leed "La Paloma" hören. Un so keem dat denn ok. Frieda (wi twee sünd all wedder ünnerwegens) — Frieda stött mi in de Kneebög. Hest recht, lütt Deern: So'n Hund, de weet alltiet, wat he will. Freten, slapen. De Minsch bruukt woll 'n beten mehr as de Hund, un amenn weet he doch nich so recht, wat goot för em is. Dat Lengen "dör de Welt to fleegen över Land un Meer", dat stickt in disse Leeder binnen, un ok de Wunsch, wedder to Huus to kamen, wo en dat seker un warm hett. Maximilian harrn se in'n Sark na Öösterriek torüch brocht, he is denn in de Kapuzinergruft in Wien bisett worrn. Herr Urian kümmt jümmer maal wedder an't Lücht, wenn en de Vers' van Matthias Claudius upslagen deiht. Un wat ut usen Regenbagen-Präsident warrt, dat möt wi woll erstmaal aftöven.
|
|||||
15.4.12
 Drakenjagd
(2)Güstern weer dat noch Wintertiet, hüüt kümmt di dat meist as Fröhjohr vör. De Vörmiddagssünn pliert jüst övern Diek, de Heven liggt witt un blaag över de Fenn'. Frieda is rein hibbelig, se röökt de Müüs un de Muulwarpen. Üm disse Johrstiet fallt ehr dat wedder bi, dat se 'n Jagdhund vun Profeschoon is, un en Jagdhund blifft se, ok anne Lien un bi Foot. Wullt du mi ümrieten? Snüffel du man an de Bülken vun dat dröge Gras, ik sett mi hier up de Bank.
Ik harr 'ne Jagdgeschicht to vertelln, een' vun de Drakenjagd. De höört in de oolen Tieden, as dat bi us noch Ridder un Draken geven dee. 'n beten lögenhaftig kümmt mi dat jo vör, wat Heywood Broun in dat Johr 1919 in de New York Tribune schreven harr. De Draken nöhmen bi lütten överhand, schrifft he, un Minsch und Deerten weern bi Dag un Nacht nich mehr säker. De Levenssinn vun de Ridder weer, sik mit de Beester rümtosloon un een na 'n annern ünnertokriegen. Daar weer ok de Ridder Gawaine, noch jung un 'n beten tüffelig. He wull nich mit up Drakenjagd, em weer bang daarbi. En Bangbüx kunnen se nich bruken, un so faat een van de Oolen den bevernden Gawaine üm de Schullern, güng mit em sietaf un vertell em dat groote Geheemnis — un dat weer een magisch Woort, "Rumplesnitz" heet dat. "Un dat schall helpen?", see Gawaine. "Dat helpt! Segg dat man eenmaal, un de Draak blifft vör di stohn un kann sik nich mehr rögen! Wi mookt dat doch all so", see de Ool. Denn schall dat jo woll sien Richtigkeit hebben. Gawaine, de störmt nu los, un dat duurt nich lang, daar harr he föfftig Draken ümbrocht. Föfftig! Daar is he nu de Baas un de Held. Bi't Fiern warrt he denn wies, wat de Ool em bescheten harr un dat magische Woort nix Magisches an sik hett. Nahst wull he nich wedder in't Holt; un as se em mit Gewalt up Drakenjagd schickt, keem he nich wedder trüch. Na de Tiet harrn se noch een vun sien Stebeln funnen. He weer 'n beten tüffelig, dat harr ik seggt. Drömelig un tüffelig as elkeen, de sik magische Wöör up de Nääs binnen lett. Wi sünd meist dusend Johr vun de Geschicht af, un tolehrt hefft wi ok.
Dat gifft keene Draken, un an Töveree glövt wi ok nich mehr an. Rumplesnitz is sachts keen magisch Woort. Un wat is mit Wöör as Flexibiltät? Globalisierung? Bankenkrise, Ehrensold, Schnäppchen, Plagiat? Kiek in't Blatt, brukst de Brill nich uptosetten, steiht all'ns mit grote Bookstaven in de Överschriften. Luter Wöör, de maakt di to'n Ridder, treckt di 'n iesern Rock an un schickt di in't Holt. De Draken warrt sik woll finnen.
|
|||||
|
Wenn een keen Platt mehr snacken kann of snacken will, all fiftig Johr' in Oberammergau leven deiht un amenn Ledderbüxen anhett un 'n Gamsboort an'n Hoot: Dat scheune Leed van de Noordseewellen, dat schall he woll noch tohoop kriegen. De Natschonaalhymne van de Plattdüütschen. Kannst fein bi schunkeln. Hest den drüdden Vers noch behollen? "All dat is verswunnen / Wat mi drückt un dreev / Heff dat Glück woll funnen / Doch dat Heimweh bleev…"
Süh, daar will ik up rut. Dat Heimweh. Wat is Heimat? Mit dat Woord is bannig veel Schindluder dreven worrn un warrt dat noch. Ik kann di vertellen, woans mi dat mit de Heimat gahn is. Ik bün an de Waterkant born un upwussen, keem as Student na Berlin un bün daar dartig Johr bleven. Heimweh harr ik nich kennt. Denn kreeg ik 'n Job in Kiel, 'n Huus an de Ostseeküst un schaukel nu elkeen Dag 'ne goode Stunn' mit'n Bus dör den Dän'schen Wohld. De Bus föhr 's morgens Klock söß af, ik sök mi 'n Platz un döös' vör mi hen, waak up un denk: Du föhlst di as'n lütten Jung, de wedder to Huus is. Woans kann dat angohn? Dat duurt nich lang, denn heff ik dat markt: De Lüüd in den Bus snackt Platt. Heimat, dat is för mi nich een Punkt op de Landkaart. För mi is dat de Spraak, tominnst in't eerst. Daar kümmt woll noch 'n beten wat to — de Röök van de See, de Wind över't platte Land, de Ginster an'n Weg up de Geest, de Wulkenbargen, de Heid' un de Sand. Deep binnen sitt dat in mi fast. Dat is goot to weten in en Tiet, wo se allerwegens van "Flexibilität des Arbeitsplatzes" sabbeln doot. De Heimat verleren kannst nich, ok wenn se di tokamen Week up Montaasch in de Sahara schickt. Man de Saak hett 'n Haken. To de Spraak, daar hört doch Minschen daarto. Alleen in de Sahara schast woll Heimweh kriegen, wenn den ganzen Dag nix as Kisuaheli snacken höörst. Dat hett woll sien Richtichkeet mit de Heimat in'n Harten, aver wat is mit de Heimat vör de Döör? Ik bün mi vermoden, dat de "Flexibilität des Arbeitsplatzes" ok wedder so'n Swinnel is. Un wedder en, wo een alleen nich gegen angahn kann, wenn he nix mang de Kusen to schuven hett. Nich een alleen. Heimat, dat sünd ok de Annern. Se snackt Platt of Hoochdüütsch, se gaht dien' Weg mit di of kaamt di in'e Mööt, se grient di an of schafudert, wenn se di seht.
Diene Lüüd. Nee, Frieda, ik heff di nich vergeten. Du höörst mit daarto. Dat gramm un grantige Woort van de ollen Römer "Ubi bene, ibi patria", dat hett ok wedder twee Sieden. "Heimat is, wo mi dat goot geiht", dat höört sik sachts naar "Flexibilität" an — kiek neger hen, dennso warrst all wies, wat to dat Gootgahn ok dien Fru un dien Familie, dien Frünn' un dien Kollegen höört, de Spazeergang an'n Strand mit'n Hund, de Spraak, wo du mit upwussen büst, de Wulken över de See un allens, wat du leev hest. Heimat. Dat in den Text van dat Leed, dat Martha Müller-Grählert in't Johr 1907 schreev, de Noordseewellen gaarnich vörkamen deen, wull ik noch seggt hebben. Denn in't Originaal weern dat Ostseewellen. Wat us in Sleswig-Holsteen bald egaal wesen kunn, wi köönt de Fööt in Noord- un Ostsee steken.
|
|||||
Wi wannert dör'n Koog, jümmers up densülvigen Patt un tweemaal an'n Dag. Frieda hett do dohn: Se stickt mit de Snuut in'n Hümpel Gras, strullt up'n Muulwarpshoop un snüffelt achter ne Footspoor her, blifft stahn, lickt 'n Steen af un will nu afsluut achter dat Kaninken her, dwars över de Fenn. Se leevt in dissen Oogenblick, se hett de Nutied för sik alleen. Namaken köönt wi Minschen dat nich, schall woll snaaksch utsehn. Ik kiek ehr 'n beten to, denn geiht de Gedanken lopen un ik bün all woanners, tein Johr fröher, fief Johr laater (tein Johr laater, daar will ik man nich mehr mit räken). Mit Erinnern kannst hexen un blaufarven, un wat fallt di denn all'ns bi? Geschichten as du lütt weerst tomehrst, un di fallt up, dat so'ne Geschicht sik verännert, wenn een se vertellt. Güstern weer dat noch Tant' Emma, de disse afsünnerliche Antwurt geven harr, und hüüt is dat Antje van't Huus bito. De dat vertellt, de markt dat gaarnich.
Max Frisch harr in een van sien Daagböker kloor maakt, wo dat van kümmt. Wat di vör Oogen steiht, wenn du'n Döntje ut fröhere Johren vertellst, dat is nich blots de Saak sülven; butendem fallt di bi, wodennig du de Geschicht all vördragen hest, un de Wöör, de du bruukt hest. Up disse Wies is dien Anekdot' jümmer nieg un jümmer anners un du markst dat nich — amenn eerst, wenn du bi de Pointe ankamen büst. Will seggen: Dat is nich de Saak sülven, an de een denken deit, dat is de Erinnerung an de Erinnerung van de Saak. De Weg torück is wunnen un vull Kurven, du peddst bito un de annern grient, se kennt de Geschicht all un denkt: He lüggt! — Bewiesen lett sik dat meist nich. Letzt harr ik 'n Bispill daarför funnen, man dat is 'n beten dumm to vertellen. De Schriever is Gustav Frenssen wesen, un Frenssen höört nich to mine Frünn, wieldat he 'n Nazi wesen is bit an sienen Doodsdag. De Geschicht, de he vertellt, kann nix daarför. Dat weer so üm un bi in't Johr 1900, un Gustav besök 'n ölleren Naver, de noch den düütsch-französ'schen Kreeg 1870/71 mitmacht harr. Dat güng nu üm de Technik van een bestimmtes Geschütz: de Oole weer an dit Geschütz utbildt worrn un kunn de Handgrepen in'n Slaap upseggen; man Gustav harr dat naleest un seeg dat anners. Se kreeg sik nu düchtig in de Wull, un amenn stell sik rut, dat Gustav recht harr. De Oole harr in de 1890er Johren Inquarteeren up sienen Hoff harrt, Artilleree, un de harr den Kollegen ut de oolen Tieden de Technik van de niegen Geschützen verklaart. Un so keem dat, as dat kamen mutt: He brocht de ole un de niege Maschin' döör'nanner un meent nu, he harr bi Gravelotte all ut dat niege Geschütz schaten.
Wenn use egen Geschichten so licht un wackelig up de Been steiht — wat is denn daarvan to hollen, wenn de Lüdd seggt, dat männicheen Vertellsel woll dusende van Johren un van Generation to Generation wiedergäven worrn is? Kümmt mi meist so vör as de "Stille Post", de wi as Kinner speelt harrn. Weeßt noch, wat daarbi ruutkeem, wenn fief of söß Gören sik een naar'n anner densülvigen Satz tosuustert harrn? Dat höört sik sachts heel anners an as an'n Anfang. Wi wannert dör'n Koog, wi wannert dör't Erinnern. Wat blifft, dat sünd Geschichten, wo nüms van weeten kann, wat sik wohrhaftig todragen harr. Villicht hest du een an dien Siet, de di helpen deit, de Johren un de Saken up de Reeg to holln. Süst kunn dat leege Tieden warrn.
|
|||||
|
11.3.12
Wenn du öller warrst, nehmt de Blöhtieden af un de Sporen to, Sporen van alle Oort. Nich blots de Minschen mööt mit Wunnen un Narven ümgahn.
Frieda geiht dat nich beter, miteens fangt se an to hinken un kiekt sik na mi üm: Sühst du nich, dat ik slünigst na Huus mutt? Dat lett sik insehn, denn nu fangt dat wohrhaftig an to regen. Is dat sachts de Grund, dat se mitteens hinken deit? Na kumm, glieks kannst wedder in dien Korv. — Wunnen un Narven, dat dröppt amenn ok de Dingen.
Ernst Jünger harr dat in't Franziskanerklooster in't troopsche Bahia rutfunnen, as he sik daar de Bibliotheek ankieken dee. Daar keem em männicheen oolt Book in de Mööt, dat he all lang söcht harr, man de Bookwörm harrn allens anfreten un angnaagt. In usen Klima is dat nich so gefährlich, aver de Bibliotheken in de Tropen hefft daar ehr Last mit. De Sporen van Bookwörm un Termiten seht ut as de Bookstaben van en annere Schrift, seggt Jünger, ene Schrift, de allens upfritt, dat Book un de dat schreven hett, de Fedder, opletzt dat Pappier un den Text sülven.
Wat öller du warrst, wat mehr van de Welt geiht üm di rüm verschütt; een mutt sik an de hollen, de se wedder upbugen köönt, vör dat se heel un deel tonicht worrn is. Dat langt woll ok nich, daarför blots dat Muul optorieten. Jacob Grimm, de mit sien Broder tosamen de düütschen Märchen tohoopbrocht hett, is 78 Johr oolt worrn. Toletzt glööv he, un he see dat ok, dat in Politik un Sellschap blots noch Gewalt helpen dee, dat weer in Berlin, noch unner den olen Willem, 1863. Un Jacob weer wiss keen Wrangelpott un Bombensmieter, he weer Akademieperfesser, un 'n preuß'schen Orden harr he ok kreegen.
De Insicht, dat in de Politik de gode Will alleen nich utlangen deit, de is nich in't 19. Johrhunnert utdeckt worrn. Dat stimmt woll, in de dore Tied glöövt daar afsünnerlich veele Lüüd an. Politiker worrn mit Skepsis ankeken, un nich blots in Düütsland. Ik denk daar an de Geschicht van den engelschen Premierminister Benjamin Disraeli un sien' jungen Parteifründ, de em froogt, woans he dat anstellen schull, dat de Afornten ok ornlich tohöören deen, wenn he sien eerste Reed' höll. Disraeli keek em stier an un see: "Leve Fründ, is daar en Karkhoff bito, wo Se wahnen doot?" — "Jo, wi hefft daar een." — "Dennso will ik Se bedüden, fröh an Morgen daar hentogahn un de Graffstenen dat vörtodregen. Dat is dat beste Training." Ut den Mund van en Premierminister höört sik dat denn doch 'n beten deftig an. Dat is een Richt, de löppt up Gewalt rut. Gifft dat nix anners? Wat to bewegen is swoor, so in verleden Tieden as hüüttodaags. De Chinesen seggt, so achter vörhollen Hand, as ik meen: "De Vörsitter Mao ännerte den Loop van de Strööm un sett de Bargen up 'n anner Flach. Man he weer nich instann, de Form van de Schildkrööt to ännern." Kunn wesen, dat wi us to'n Överleven an de Schildkröten hollen schüllt. An dat, wat us mitgeven worrn is, wieldes ut'n Aap 'n Minsch wörr (edder wat wi för't Arvdeel van de Schöppen holln doot). Dat kunn de anner Richt sien. Hans un Grete sünd fründliche Wesen, schoonst 'n beten angsthaftig. Daar mutt 'n Hex daartokomen, dat dat 'ne Tragödie gifft.
|
|||||
Se liggt in ehrn Korf un röhrt sik nich. Se dröömt. Männichmaal jault se ‘n beten, heel liesen, höört sik meist an as wenn se ut’n Buuk singen wull. Mit eens bevert ehr de rechte Vorderpoot. Nu de linke. Kiekt denn vörsichtig dör’n Splitt ut dat linke Oog, maakt dat gliks wedder dicht. Widdelt sachten mit’n Steert. Süht de beeden Hasen nich vör de Glasdöör na’n Goorn, de sik in’n Snee balgen doot. Stöört sik nich an Big Bill Broonzy, de mit sien’ mächtigen Bass achter ‘ne Leevde hersingt, de em verschütt gahn is. De Luft in de Neeg van den Korf stinkt af un an ‘n beten, dat is wohr.
Wenn een so slapen kunn! „Söß Stunnen kümmt
de Minsch to Roh’ / De Rest, de höört den Fuulen to“,
heet dat in Meckelnborg. Söß Stunnen? Wenn du oolt warrst,
kannst du faken dree of veer Stunnen slapen. Un in dien Kopp tagelt
sik de Biller ut en ganzet Leven, un de van güstern un verleden
Week wullt ok noch ehrn Platz hebben. Wenn du’t Öller utholln
wullt, gifft dat man eens: Du muttst jümmer wat üm de Hannen
hebben, elkeen Stunn wat to dohn, un wenn de Stimm in dien’ Nack
to di seggt „Nu maak maal suutsche piano“ – höör
daar nich up. So seggt dat Friedrich Sieburg, de grote Essayist, de
nu ok all lang ünner de Eer liggt. As he lütt weer, harr
he dat Kinnerbeet seggt: „Will ik avens slopen gohn / veertein
Engel üm mi stohn…“ De veertein Engel, schrifft he,
de staht jümmers noch üm sien Bett, nu he oolt is. Man nu
vertellt se em, wat he noch allens to doon hett un wat noch allens
up em tokummen dee. Een daarvan, seggt Sieburg, Wenn ik allens seggt harr, wat ik bün un wat in mi steckt, denn geiht dat to Enn. Dat schall’k nu glöven? Daar sitt wi wedder up’n Proppen. Ik meen meist, een kunn dat Spintiseeren över Dood un Deubel ok överdrieven. Solang dat Dootblieven Mood is, is een sik siendaag nich seker… Frieda steiht al an de Döör to’n Goorn und fiept. Geiht dat hüüt gaarnich na buten? Ik bruuk frische Luft! |
|||||
|
Dat kümmt us amenn nich so afsünnerlich vör. Wi höört to de Lüüd, de "dat Book hefft", jüst as de Moslems un de Juden. Gott geiht mit us dör de Schrift üm. Veel is van disse Vörstellen ut ole Tieden hüüttodaags nich överbleven. Wi hackt up de Tastatuur, flökt över den bockigen PC un dat dusslige Programm un sünd wietaf van den Mönk in sien Klooster, de in de olen Tieden van Hand een Blatt na'n annern schrieven dee, sacht un sinnig, sünner Hitt un Hast.
De Schrift hett alltied wat vun'n Geheemnis an sik, du lehrst se nich ut. In sien Book "Der Stahlelefant" vertellt Jules Verne de Geschicht van den Boom mit de teindusend Biller. De steiht in Tibet, wietaf in'n Himalaya. As seggt warrt, is een van de buddhistischen Mönken in en Boom verwannelt worrn, dat is an de dusend Johr her. Up de Bläär van dissen Boom sünd in tibetische Schrift fromme Spröken un Traktaten över Gott un de Welt to lesen. Blifft de Fraag, of de Bläär elkeen Johr nawassen doot, un wenn se welk warrt un affallt, wat denn mit de Schrift passeert. Amenn blifft de Boom alltied gröön, un wat de Bläär vertellt, is jümmerto nütt un klaar to sehn. Leider hett bet vandaag keen Europäer den Boom funnen. De bi Jules Verne daarvan vertellt, wull em ok nich söken gahn. "Ik bün Jager un keen Moraalphilosoph", seggt he.
Bööm mit vullschreven Bläär gifft dat noch mehr. De Lüüd in Nevrokop in Mazedonien kennt de Geschicht van den Zaren Trojan, de Zegenohren harr. Kannst di vörstelln, dat dat nüms sehn schull. Man sien Balbeer kreeg dat to weten, dat güng jo nich anners. He dröff nix seggen, wenn he nich ümbracht warrn wull, dat is Sülfstverstand. Dat Geheemnis druckt un quält em, he kunn dat nich mehr utholln, steek den Kopp in en Born un tuschelt dat liesen in dat Water daar nedden. Wi köönt us all denken, wat passeert: tokamen Johr wasst en Boom ut den Born, un wat warrt up de Bläär stohn? Ganz recht: "Zar Trojan hett Zegenohren". Disse Geschicht vertellt de Lüüd mit Ünnerscheed ok an annere Öört, mehrstendeels warrt de böse Naricht denn ut de Telgen suustert. Man dat mit de Schrift, dat is roor.
Wenn ik hier nu een Döntje na'n anner up das Pappier bring, dennso kümmt mi dat meist as en lüerlütte Konkurrenz to den unbekannten Schrieversmann vör, de sik de Footspoor van de Vagels in Babylonien, den lehrhaften Boom in Tibet un de Zegenohren in Nevrokop utdacht harr. Schall mi wunnern, kenn daar achter sitt — aver köönt wi dat jichtens wies warrn?
|
|||||
|
Wenn 'n sülvst nich hangen will, mutt woll de Hund de Wust klaut hebben. So schuuvt wi de Schuld van us af, up Hund un Katt, up Kind un Kegel, up Gott un de Welt. De Hunnen tominnst harrn dat nich verdeent (meent Frieda). Üm dat en Hund man blots na siene Natuur hannelt, wenn he an die Wust geiht. Lüüd, geevt joon Hunnen mehr un betere Wüst! Wat du verbockt harrst, dat schull männigmaal de Hund utbaden. Un he deit dat ok, kiekt di fründlich daarbi an un bellt nich mal. Vördeel för Frieda. Wi Hunnen sünd doch betere Minschen.
De op'n Markt singt, de bellt de Hund in't Leed. Dat kümmt faken vör, sünnerlich wenn een nich goot bi Stimm is. Tobby, us Airedale, de nu all lang nich mehr is, de weer en Fan van Klassik. He kreep so dicht as dat güng an'n Luutspreker ran, maak de Oogen dicht un lüstert up elkeen Toon. Wenn di de Hund in't Leed bellt, dennso liggt dat woll nich jümmers an den Hund, un ok nich an't Leed. Ik weet woll geern, wat so'n Hund sülven van sien Bellen hollen deit. Mehr as van de minschliche Sabbelee, de he ut'n Radio mit anhöört, un de beropen Naams van de Verfaters daarto. Denn kummt em dat Sprickwoort topass, un he bellt so recht van Harten in dat Leed rin, dat de Klookhans daar up'n Markt singen deit. Beter en lebennigen Hund as'n dooden Lööv, dat harr ik ok all höört. Harr wi dat amenn mit dode Lööven to dohn, de noch bukreden wullt?
De sik för'n Hund verhüürt, mutt Knaken freten. Woll wohr, un kummt elkeen Dag vör. Wenn du dat 'n beten ut'nannerfieseln deist, denn sitt daar de heele Moraal van use Sellschap in. Wokeen mi kofft het, de bruukt nich blots mien Tied un mien Hannen, de luurt ok op mien Gedanken un mien Geföhl. Daar heet dat denn: Man mutt faken 'n swarten Hund Swan heten. Versök maal, 'n Hund 'n Knaken ut'n Muul to winnen! Bi grote Deerten, so as dat licht wesen kunn, kost dat Sweet un Gedüür. Daar kannst bannig lange up den Tahrir-Platz stohn. Un wenn du den Knaken kreegen hest, geiht dat amenn erst so richtig los.
Een mutt Hund edder Haas sien — Dat kummt männichmaal ok anners vör. Wenn de twee tohoopkümmt, woans süht dat denn nu würklich ut? Daar warrt ok seggt: Wieldat de Hund schitt, is de Haas lang to Busch. De een rüükt van Natuur ut, de anner jachtert achter em her, un ok van Natuur. Wenn bi us in Goorn in'n Winter allens witt is un keen Grön mehr to sehn, denn sün daar de Hasen togang, buddelt in'n Snee un scheest dör Heck un Hagen. Un Frieda? Frieda sitt bi de Tennsdöör, kiekt sik dat Speelwark an un knurrt 'n beten, as wenn se seggen wull: Nu man to! Wies maal, wat ji köönt! Gifft ok ne Wuddel! Hest all markt: Dat's keen Hund för'n Groschen. |
|||||
|
Dat is noch an't Sneen, de Koog liggt wiet un siet heel witt ünner den düstern, bleeken Heven. Frieda plögt dör'n Snee, över de Fenn', Kopp na baben, de Sneebülgen steiht ehr vör de Bost. Kannst sehn, wat ehr dat goot deiht. Nu dreiht se af, nimmt den Boog jüst up mi to. Nee, dat loot man blieven, Lütten! 'n ollen Mann is keen Sneeplog. De Tieden, as wi üm de Wett loopen sünd, de kümmt nich wedder. Nu se mi trurig ankieken deiht mit de groten brunen Ogen, fallt mi de dree Hunn' in die Geschicht Dat Füertüüch von Hans Christian Andersen bi.
Weeßt noch: De afdankte Soldaat stiggt in de holle Eek un kümmt
deep ünner de Eer bi dree Kamern vull van Kopper, Silver un Gold
an. Vör de eerste sitt 'n Hund mit Ogen as Teetassen, vör
de tweete een mit Ogen as Möhlrööd, un de drütte
harr Ogen as de Runde Toorn. Ik heff den Runden Toorn nich sehn un
weet nich wo he steiht, man dat schull woll'n rechtet Trumm wesen.
Man ik bliev in Gedanken jümmers vör de erste Kamer stahn un kiek mi den Hund mit de Ogen as Teetassen an. So'ne Teetass' is so lütt nich, und wenn di dat Deert anglupschen deit, denn kümmt di all den een' of annern Gedanken. Nu kunn ik mi vörstellen, dat ik mit de Teetassen noch torechtkeem. Man wat is mit de Ogen as Möhlrööd? Männicheen snackt bannig veel van Moot un Moraal un hett amenn nich noog Kraasch för twee Teetassen. Van den Runden Toorn wüllt wi man fuurts swiegen. Man wi sünd noch nich to End mit de Geschicht. Mi dücht, Hans Christian weer keen Fründ van de Hunnen, egal of Kamphund of Schoothund. Ok de Hund mit Ogen as de Runde Toorn kunn woll din Fründ warrn, dat kümmt amenn op di sülven an. Un dat hangt denn nich van de Hexenschorten un ok nich van de Goldstücken af. |
|||||
De Nacht is steernklaar, de Maand steiht full un witt baben över de Kassiopeia. Nachten as disse gifft dat nich mehr veel. Mehrstieds mutt een de swacken Steerns mang Mulm un Gleem söken, un daartwischen blinkt ok noch de roden Lichter van de Windrööd. Up Mizar, den middelsten Steern van de Dissel an'n groten Wagen, sitt en tweeten Stern, Alkor heet he, en lütten Rieder, den Vadder mi noch wiest harr, ik find em nich wedder, dat is as Nevel un Daak. Hett de Heven sik ännert in all de Johren? Sünd miene Ogen to oold warrn? De Maand lücht noch hell noog, daar brukst keenen Fernkieker. Kannst em noch sehn, den Mann mit dat Holt up'n Buckel, den Mann in'n Maand? För den eenen is dat en Soldaat, de annere süht daar Adam un Eva in, eenen Keerl mit Boort, de an'n Sünndag arbeid hett, un wat nich allens. Siet 1969 denkt wi daar anners över. Nu sünd dat Biller van lebennige Minschen, de wi in'n Kopp hefft. De Afdruck von den dicken Stebel bi de Maandlandung is in elkeen Lesbook to finnen. Dat harr de Welt verännert, so harr wi dat seggt un so seggt wi dat noch. Ik kiek mi Frieda an, de bi'n Weg an't Snüffeln is in Maandschien — de kehrt sik nich an de Maandlandung. För Frieda hett de Welt sik nich verännert. Wat en rechten Terrier is, de kiekt nich in'n Maand, de blifft anne Eer, wo das Freten to finnen is. Ik geev geern to, dat hett woll ok sien Richtigkeit, tominnst för Hunnen. Un denn kümmt daar mit eens de Geschicht op, dat de Amerikaaner gaar nich up'n Maand wesen sünd. Dat se dat man blots övert Feernsehn speelt harrn, nix as Lögen. Wi schöllt woll glöwen, dat se so quantswies un blangenbi mang de Steerns rümkutscheern künnt as wi mit'n Auto up de Straat. Keen sik dat utdacht harr, de kunn up eene Wies recht hebben. Wi bruukt Helden, de wi anbeten köönt, man up de anner Siet blifft wi skeptisch. Warrt wi anscheten, allwedder övern Disch trocken? Ik weet nich: speelt dat 'ne Rull, of de Amerikaaner dat up den Maand schafft harrn (vörstelln kann ik mi dat woll)? Man de Stebelafdruck in mien Kopp is doch 'n beten undüütlich worrn. Wat is Wohrheet?
Wenn Frieda den Maand anbellen deit, faken is dat nich, denn kümmt dat ganz deep ut'n Harten rut, magst reinweg mithuulen. Liggt allens binnen, wat Hunnen un Minschen nich afköönt up disse Eer. Conditio humana seggt de Latienschen daarto. Conditio canina för Hunnen. Amenn geiht mi dat as Frieda: Ik bliev mit de Nees up de Eer un söch mien Foder. Wokeen daar baben up'n Maand rumkrabbelt, van grotet Bedüden is dat nich. |
|||||
|
Annerdaags is Frieda utbüxt. Terrier sünd Jagdhunnen, un wenn de so richtig mit Iever achter wat her sünd, dennso kannst lang ropen und piepen. Ik stunn 'n beten benaut daar, keek achter ehr an un kenn min' Hund nich mehr. As se daar an de Sloten lang jachtert, weer se in ehr'n Element, ahn Lien un ahn Oppasser. Dat güng ehr heel goot, dat kunnst woll sehn. Ik heff daar an dat Woort Freeheit dacht, 'n grootet Woort, dat nich elkeen Daag up'n Kökendisch höört, un mi full de Geschicht van den Mönk Felix bi. Disse Felix leevde in en Klooster — de een' seggt: bi Köln, de anner: bi Ripen, in de oole Tieden. He weer en groote Fründ van de Blomen un Bööm, sünnerlich leef harr he den Gesang van de Vagels. En Vagel, de över de Wulken fleeg un sung, dat weer för em Freeheit. En Dag weer he in'n Goorn togang, daar keem em 'n lütten güllen Vagel in de Mööt, de sung so sööt un fien, dat Felix em man jümmer tohören kunn. De Vagel sung un flöög, toerst in'n Goorn, denn buten in't Holt un denn jümmer wieder, un Felix leep achter em an, as wenn daar Töveree bi weer. Dat keem em so vör, as wenn he ahn den Vagel un sien Singen gaar nich mehr leven kunn un he nu erst dat wohre Leven funnen harr.
Man mit eens weer de Vagel verswunnen, mitten in't Singen. De Mönk
keem wedder to sik und güng sachten to'n Klooster torüch.
Man nun fangt de Geschicht erst an. As he tohuus keem, harr sik allens
mächtig verännert. He funn blots frömde Gesichter,
un nüms wull em kennen, opletzt kenn he sik sülben nich
— denn ut den Speegel Wiß un wohrhaftig en Wunner. Daar löppt een achter dat
Glück her un denkt: een' Dag lang, un wenn he denn in'n Speegel
kiekt, is all'ns vörbi. Weer dat nu de Freeheit? Wi in de eenuntwintigste
Eew sünd skeptisch, wat Wunner angeiht — as sik dat höört.
För dat Klooster weer en Wunner jichtens van Vördeel; Meist sliekt wi an 'ne Wand lang, de ut desülvigen Breed maakt
is, wo de Welt am Enn' mit vernagelt is. Dat warrt en Dag geven, un
dat weet wi ok, denn kiekt wi achter de Breed. Man of wi denn noch
wat wies warrt, dat steiht up en anner Blatt. Mi dücht, wi löppt
all achter den een of annern lütten güllen Vagel her und
hört em singen; du mußt keen Mönk daarför warrn,
un du kannst ok Freeheit daarto seggen. |
|||||
|
Un de Marktlück? Dat is en ole Geschicht, de hört sik so an: Daar is maal en Mann wesen, de wull lehrn, woans he Draken ümbringen kunn. He geev all sien Good un Geld daarför her. Na dree Johren harr he utlehrt un kunn nu Draken doodmaken. "Man he funn keen Gelegenheit, sien Kunst antowennen", seggt Dschuang Dsi, de ole Chines, de de Geschicht vertellt, un du kannst em 'n lütt'beten schmustergrienen sehn daarbi, wenn du de Oogen tomaakst. Ik meen, dat kunn de Aart van Marktlück wesen, van de se us jümmer vertellt. Maak di maal sülvstännig, finn din Marktlück! De Welt töövt all up di, du bruukst man een Computerkurs! Du kannst keene Draken doodhaun? Warrt Tied, dat du dat lehrn deihst!
De chinesische Draak is ehr fründlich van Natuur, nich vull
van Gift un Venien, verslagen un tücksch as de Draken in Europa.
Dennso versteiht sik dat, dat de Kunst Draken doodtomaken in China
nich recht in Gang komen is. Bi us is dat anners. Hest du een in dien
Fründschap, de nich van Tiet to Tiet geern maal Un Frieda? Annerdaags weern wi up'n Patt in'n Koog, un süh! daar kümmt us 'n Rottweiler in de Mööt, en bannig grootet Exemplaar un sünner Lien un Herrchen. Terrier hefft orrig Kraasch, wenn de sik argert, denn vergeet se, dat se van Huus ut to de Lütten höört. Nu staht de beeden sik tegenöver un knurrt, de groote un de lütte, mit upstellte Ohren, un wiest de Tähn. Dat duurt ne Wiel, denn dreiht de Rottweiler sik üm, wackelt mit 'n Steert un vertreckt sik. Weer em Frieda to lütt? Hett he dat mit de Angst kreegen? Rutfinnen warrt wi dat nich. |
|||||
Johann Peter Eckermann, de as Jung Köh höddt harr un nu in Weimar leev as Helpsmaat van den Dichter un Minister Goethe, weer en grode Vagelfründ. As de Groothertogin van Sachsen-Weimar em den eenen Dag to Hoff bestellt harr un he nich kamen dee, schickt se en Soldat achter em an, de em up Draff bringen schull. Man de keem torüch un harr nix utricht — in Eckermann sienen linken Stebel harr över Nacht en Amsel nist, un he kunn doch nich up Strümpsocken to Hoff gahn. Dat is ok wedder sone Geschicht, de nich blots eene Siet hett. Wat kümmt nu an de eerste Stell, de Amsel of de Groothertogin? Natuur of Sellschap? Ik bün för de Amsel, sünnerlich wenn de jüst
Eier leggt harr. Up de anner Siet: de Stebeln harr de Hertogin Louise
betahlt, denn Eckermann sien Dat gift noch en Geschicht van en Vagelfründ, de harr Goethe vertellt und Eckermann upschreven. Disse engelsche Gentleman harr Hunnerte van lebennige Vagels, de he elkeen Dag versorgt un fodert. En poor daarvan weer all doodbleeven, de leet he utstoppen. Se weer nu still un stief un leet sik beter ankieken, as wenn se fluttert un fliddert, un also full em bi, dat he all de lütten Fedderbäll doodmaken un utstoppen dee. Hett he sik daar noch an högen kunnt? Daar hett Goethe nix van seggt. Utstoppt warrn un in de Sünn flegen, de beeden Sieden van't Leven. Möven mang de Wulken, en Bussard in'n Wind, de flinken Swulken, wenn se in de Luft koppheister schött. Keen utstoppt in't Schapp steiht, de bellt nich mehr. Daar sitt wi nu mit dat Dilemma: De di fodert un versorgt, de wull di ok geern anfaten, fasthollen un hin- un herschuwen. Wüllt wi töwen, bet wi manipuleert un utstoppt warrt?
Frieda hett ehr eegen Oort, mit Vagels ümtogohn. Se sliekt sik ganz sacht un sinnig an een van de oolen Strünk ran, de an'n Weg noch ut'n Snee kieken doon, jümmer neeger mit de Nees, den Steert strack naar baben. Dat duurt nich lang, denn kaamt daar unvermodens twee Fasanen rut und fladdert mit Schrieken un Karacho in die bleeke Wintersünn. Frieda kiekt 'n beten baff, toeerst up de Fasanen, denn up Herrchen, un löppt denn so fix as dat geiht weg van de Stell, wo ehr dat Malhör passeert is. Wat se mit den Fasan anfung, wenn se em kreeg — dat weet se woll sülvst nich. |
|||||
|
De Star Wars-Films hett sik woll meist jedereen ankeken. Dennso
weet ok woll de een of anner noch, wat dat mit de Jedi-Ritter up sik
hett. Se striet för dat Gode un geevt een Biespill van Minschlichkeet
un Moraal. Un so keem dat denn, dat de Lüüd anfangen deen,
bi de Volkszählung "Jedi" intosetten, wenn se fraagt
worrn, to Een Kark, de dat nich gifft? Wullt de Lüüd blots de Staat
een beten up'n Arm nehmen? As dat in England anfung, is dat een Witz
wesen. Sitt daar wat achter? Amenn datsülvige Lengen na Gott,
dat all de Böhmischen Bröder andreven harr, un ok de Hussitten?
Dat de Lüüd sik hütigendaags ehrn egen Gott torechtmaaken
doot, dat steiht meist elkeen Dag in't Blatt. Se hefft dat all jümmer
daan, jedereen hett sien egen Vörstellung van dat, wat em hollt
un dreegt, de Katechissen kümmt denn erst in de tweete Reeg.
Ik wull ok geern op den Düvel loosgahn, un wenn't nich anners
geiht mit Gewalt daarvör instohn, dat Fründlichkeit un godet
Mit'nanner nich övern Diek gahn. Mi dücht, deep binnen sitt
ok in di un mi een Jedi-Ritter. Daar is dat denn nich so wichtig,
in weckeene Kark du geihst. Frieda, de lütte Terrierfru, verkrup sik ünner de Glotzkist, as wi us Star Wars ankieken deen. Se harr keen Angst vör de Balleree, nee, dat weer'n man'n geruhigen Platz to'n Slaapen. May the Force be with you! |
|||||
|
|
|||||
|
29.1.12
Ik heff dat noch beleeft, as de grote Krieg to End güng. Ik weer man söß, en lütten Pööks, de Sireen' huul Dag un Nacht, wi weern all dör'n Wind. Wenn dat nachts loosgüng, hett Mudder us weckt, ik kreeg minen Rucksack upsnallt un denn güng dat wedder in'n Keller. Mudder mit ehr twee Jungs, van Vadder harr wi all lang nix mehr höört, toletzt ut'n Osten. Den Breef mit de Vermißtenmeldung heff ik foftig Jaar later funnen, daar weer Mudder gahn un ik sorteer ehr Pappiern. Disse Nacht güng dat nich in'n Keller, wi schest dör de Straat na'n Splitterbunker twee Ecken wieder. Mudder harr woll so'ne Ahnung hatt. As dat Entwarnung geev, stunn us' Huus nich mehr. En Sprengbomb harr dat halbeert, de Trepp weer noch daar. Du kunnst van buten dör de open Wänn kieken, die Möbeln stunn daar noch as Klock fiev. Wi dree keem bi de Grootöllern ünner, dat weer nich wietaf. As dat hell wörr, mook sik Grootmudder up'n Patt un keem ok richtig bi de Ruin' an, wo se all an Gange weern, de Schienen van de Elektrische wedder in de Reeg to bringen. Dat versteiht sik van sülben, dat nüms in de Trümmer rin dröff. Bi Grootmudder keemen se daarmit slecht an — wenn de wat dörsetten wull, dennso dee se dat. So ok nu. Un so stigg se de wackelige Trepp rup, wo dat Gelänner an fehlen dee, un keem wedder torüch mit den Arm vull Teller van't gode Geschirr, de överleevt harrn. Un wull nu jüst rut ut de Ruin an de Stell, wo güstern noch de Huusdöör weer, as een van de Arbeidslüüd bi de Schienen luut un scharp "Wahrschau!" reep. De Fru stolper een Schritt torüch, daar keem all van baben eene Ladung Tegel un Dachpann' rünner un sloog ehr dat Geschirr ut de Hannen. Grootmudder weer keen Minsch, de sik verfehren dee, ehr Levenstied nich. Se nickt fründlich in de Richtung, wo die Roop herkamen weer, dreih sik üm un güng de Trepp to'n tweeten Maal rup. Torüch keem se mit en Armfull Dischwäsch. De Decken hefft wi noch lange Tied uppleggt.
Minsch, dat's eene Geschicht! Un de Moraal daarvan? Dat Krieg för de mersten Lüüd de Weltünnergang is? För mi is he dat allemaal, un ik vergeet em nich und warr em nich vergeten. Dat Trümmer un Ruinen nich dat End sünd, wenn een sik blots nich afwimmeln un lütt maaken laat? Daar het dat ok meist sin Richtigkeit mit. Man mi dücht, daar sitt noch wat binnen. Dat Tüüch, dat de Arbeider up de Straaten dregen deen, dat weer swatt und witt in brede Striepen, un blangenbi stunnen twee in Uniform mit Knarre un Helm. De mit de Knarre, de harr nich "Wahrschau" ropen. För'n Terrier as Frieda is dat nich so eenfach. Keen se nich kennt, de warrt anknurrt. |
|||||
|
"He harr sien Manuskript afsloten, acht Millionen Wöör, dat de Ding un Saken gaarnich daar weern un de Minsch sik allens blots inbillen dee up de Welt. An'n Morrn daarna söökt he sien Stuuv dör, füünsch un fuchtig, un fraagt sik, wo — den Düvel ok — dat dicke Book denn henkamen weer…"
Disse Geschicht hett Robert Crawford vertellt, he hett de Literatur ernst nahmen, un dat is heel roor. Wenn een meent, de Welt in'n Ganzen gifft dat gaarnich, un he schrifft dat up, dennso schall he sik nich wunnern, wenn sin scheunet Manuskript ok verswinnt. In de Science Fiction hefft se dat mit de Parallelwelten. Se maakt daar 'n Geheemnis van, de Leser schall sik bannig wunnern un upregen; man ik denk, wi sünd an de Parallelwelten so wennt, dat wi se gaarnich mehr wiß warrt. Wenn du daaröver naadenken deihst, is denn nich elkeen Book en Parallelwelt? Lesen dücht mi en humane Art un Wies, den Autor de Pann uptobreken un to kieken, wat binnen is. Sprangwies kannst denn Vakuum finnen, männichmaal kannst di ok verfehren, denn büst du up dien egen Speegelbild stött. Sütt so ut, dat dat anners nich so eenfach is, ut de eegen Welt ruttokieken, amenn sogor ruttoslieken. För de Parallelwelt hefft wi keen Organ mehr, de Slötel is verloren. Ik harr maal mit een' to dohn, de harr sik den Kopp kahlraseert, wilst he neeger an de Schallwellen rankomen wull, he leefde Musik.
Nich blots de Welt üm di rüm is verstellt un versperrt,
dat gellt ok för de oolen Tieden. Ik denk daar an Lord Monboddo,
de in't Johr 1785 dat King's-Bench-Kaschott in London besöken
dee. Daarbi geev dat en groot Unglück: De Hall stört in,
Avkaaten un Richter lööp naar buten, de Panik weer groot.
Monboddo bleef sitten un röhr sik nich. As he fraagt warrt, woans
he so geruhig bleeven weer, meent he drög, he harr dacht, dat
weer Weeßt du wat, to dohn is? Frieda, de lütte Terrier, hett nu keen Gedüür mehr bi so veel Quasselee. Se smitt sik up de Eer, Been na baben, un will kruult warrn an'n Buuk. Recht hett se. |
|||||
|
Wenn du nich weeßt, wat dat mit den Fenix up sik hett, laat di dat van de Gören vertelln, de weet dat ut Harry Potter: En wunnerbaaren Vagel is dat, de Feddern lücht as'n Regenbagen, he is klook as dat Internet, maakt Musik as de Beatles un verklaart di de Welt in dartein Minuten. Wenn't mit em to Enn geiht, markt he dat all vörher un fangt denn an to brennen, geiht in Flammen up, blifft nix as en Hümpel Asch, un ut de Asch stiggt he wedder na baben, leevt un is de niege, de oole Fenix. Dat gifft en Geschicht daarto. Du hest dat woll noch in Kopp, woans dat mit Eva un den Appel wesen is.
"Wenn ji van den Boom eten doht, maakt ji grote Oogen, un denn weet ji jüst so as Gott sülven, wat goot un wat leeg is," harr de Slang seggt. Eva plückt den Appel, se leet nich blots Adam afbieten, se geev ok all de Deerten in'n Goorn wat daarvan af. De Vagel Fenix alleen, de wull daar nix van hebben. Gott lohnt em dat, he geev em dusend Leven un mehr, wilst all de annern ehr Johren toschreven kreegen. Wat meenst du, ward de Fenix lohnt, wilst he nich weten wull, wat goot un wat leeg is? Heet dat: Weten bringt den Dood? Wetenschap, dat is doch, wat den Minschen utmaakt — tominnst kannst dat elkeen Dag in't Blatt lesen. Keen nich weet, wat goot is un wat leeg is, de is doch keen Minsch. Du kannst dat för Ironie hollen, ik bün mi daar nich so säker. |
|||||
| 26.1.12
Stück
Pappier ut'n Müll
Frieda is us Jack Russell-Terrier, en Teev, un du weeßt jo: de Fruunslüüd van de eegen Fründschap sün alltied de klögsten. Frieda will mi ne Freid moken. Se hett mang den Struntkraam an de Heck een Blatt Pappier funnen, dat kreeg ik nu vör de Fööt leggt, wieldat ik doch jümmers mit Pappier an Gange bün, dat hett se sik markt. Kumm maal her, mien Lütten. Heste fien maakt. Un wat is dat nu? Is maal dat Titelblatt van een Book wesen, de Wöör van den Titel kreegst noch rut: "Ich weiß doch gar nicht, wie Sterben geht". Ik weet doch gaarnich, woans dat geiht, dat Starven. Dat geiht mi
nu dör un dör. Ik weet nich keen dat schreven hett, ik weet
nich wat in dat Book in steiht, ik kiek de Bookstaven an, dat smeerig
un tweireten Blatt. Frieda! Kunnst mi nich ne Muus utbuddeln of een
van de gammeligen Knoken anslepen. Nu steiht dat vör mi, nu sett
sik de Wöör in'n Kopp fast, nu fangt dat an to pinkern un
to hamern, hest du wat, wat du antern kannst, dat find maal rut.
Is dat de letzte Opgaav, de een sik annehmen kunn, den
Dood dat recht to maaken? Un wenn ik dat nu richtig henkregen do,
heet dat denn, dat ik daarmit inverstohn bün? Wenn daar een up'n
Dood liggt, de ward doch nich fraagt. Dat löppt denn af, un nüms
hollt dat up. Langt dat nich, wenn he inverstahn is mit dat, wat mit
em Frieda sitt mi mang de Fööt, kiekt naar baben un lickt sik de Snuut: Wo is nu min Leckerli? Recht heste, min Lütten. Wüllt maal sehn, wat wi noch finnen köönt. |
|||||
|
Bildutwahl: Rudi Witzke
Foto Amsel-Geleeg: Soebe/Wikimedia Commons Bild Jedi-Ritter: Pedro Simões/Wikimedia Commons |
Frieda!
Du schaßt doch nich dör de Heck krupen! Dat up de anner
Siet, dat is de Goorn van Fiete Petersen, un de is daar egen in. He
hett al noog to doon, wat he sienen Rasen jümmers glatt un kort
hollen deiht. Un denn de Arger mit de Mullwarpen ehre Bülten
un mit de Müüs, de överall Löcker buddelt! Nee,
Fiete warrt rein vergrellt, wenn 
daar
nu ok noch 'n lütten Hund up sien grönet Prachtstück
rümsnobern will. För Unkruut kannst ok dat elegante Woord
"situationsbedingte Spontanpflanze" bruken, dat harr Fiete
in't "Nordfriesland Tageblatt" leest (13. Juni 2002), un
he vertellt daarto de Geschicht, wo he enen Breef an de Verbrukerhelpsteed
schreven harr, wieldat he mit de Kohblomen nich torecht keem. He harr
nu al dree 
Johr
naenanner Kreeg tegen disset Kruut föhrt un kunn daar nich mit
klaarkomen. Vundaag weer de Rasen schier un rein un grön, un
morrn weern daar wedder de geelen Placken to sehn — un so froog
he denn de Fachlüüd van't Amt, of se nich weten, wat daar
to doon is, un vertellt jem, wo leev he sienen Goorn hett. Dat duurt
'n Tiet, un süh!, denn keem en Breef van't Amt: Se schreev, gegen
dat Kruut geev dat keen probatet Middel, un he schull doch versöken,
de Kohblomen ok leev to hebben… Un denn plinkert he 'n beten
mit dat linke Oog — och Fiete!
Frieda
is ölven Johr worrn, för ne Teev is dat en Oller, wo dat
scheune Chanson van Cissy Kraner up passen deiht: "Ich bin kein
junges Mädchen / Und keine alte Frau / Ich bin just so dazwischen
/ Das sieht man ganz genau…", un dat is noch bannig nett
seggt. Se harr jo jümmers rund üm sik rümfreten, ik
meen Frieda. In verleden Johrn harr se sik dat ok wedder aflopen;
hüüttodaags is se 'n beten bequem worrn, un daar blifft
dat Fett nu up de Rippen. Frieda schert sik nich daarüm, keen
dat Fleesch tohört, dat ehr ut den Henkelkorv daar so fründlich
anlachen deiht — un dat kann düür warrn, as de lütte
Geschicht wiest, de ik jüst funnen hebb. Kümmt enen Dag
en Slachter heel füünsch in dat Büro van 'n Afkaaten
störmt, bugt sik för'n Schrievdisch up un brüllt luuthals:
"Wenn en Hund en Stück Rindsfilet ut mienen Laden stehlt,
mutt denn nich de Hunnenholler daarför upkamen!?" —
"Natüürlich mutt he dat," seggt de Afkaat. De
Slachter sett em de Finger up'n Bossen. "Se ehr Hund hett jüst
för fief Euro Filet van miene Woor freten, rein ut de Utlaag!"
— "Süh an," antert de Afkaat. "Denn wüllt
wi man hopen, dat daar keen Peerd mit biwesen is. Ik krieg denn noch
fief Euro, denn sünd wi mit de Gebühren för de Utkümft
quitt." 
Hier,
dat heet doch: Kumm maal to Herrchen, ik heff wat för di! Un
du grippst in de Tasch un halst en Leckerli rut un stubbst ehr ‘n
beten an’n Hals: Feine Deern! Markst wat? Dat is dat Schoolpensum
van ‘n hütigen Dag:
verantwoordlich
för de Eer un wat up ehr leeven deit, wi all. So seggt dat de
Politiker ok – man ruttofinnen, wat elkeen daarbi meenen deit,
dat is de Kunst. Wi wüllt us daarbi nich uphollen. Disse Oort
van Verantwoordung, de mit soziaalpolitische Verornen afsloten un
bisietleggt warrn kann, de schall ik nich meent hebben. 
seggen",
anterte de Voss, "diene Ohren kiekt ut dat Löwenfell rut,
un dien Stimm kümmt mi ok meist bekannt vör." Dat is
de ole Geschicht — de een' hett't in Kopp, de anner in de Been…
Minschen
mit rümargern. De een versteiht den annern nich, se kreegt sik
in de Kladden, un denn gifft dat wedder Bambule. 
rutfunnen
harrn, dat weern minschliche un keen canine Biologen). För ‘n
Minschen ist dat woll ‘n beten schaneerlich, an’n Boomstamm
to pinkeln. Man daar is en groten Vördeel bi: De Saak geiht still
vör sik, dat gifft keenen Larm daarbi – anners as wenn de
Minschen sik de een den annern ehr Menen üm de Ohren haut. Hunnen
denkt anners, dat is woll wohr, mien leev Marlou; man nüms schall
seggen, dat wi nich denken köönt. 
Dat
weer’t, wat Frieda seggen wull, un nu kümmt noch ne lütte
Geschicht achteran, denn Herrchen will doch ok wat daarbidoon. Karl
Heinrich Waggerl hett se upschreven, un se hannelt nich van en Hund,
man van en Lööv, aver för dat, worup ik rut will, maakt
dat keenen Ünnerscheed. Waggerl also dröppt in enen Park
‘n Löven van Steen, un wielst de Geschicht in de Tied speelt,
as Deert un Minsch noch mit’nanner klönen kunnt, hefft sik
de beeden stünnenlang ünnerhollen. Opletzt keem dat daarto,
dat Karl Heinrich in dat Hart van den Lööv rinkieken kunn
un sehn dröff, wo wies un goot de weer. „Ik harr do veel
lehren kunnt“, schrifft Waggerl, „man wat kann dat helpen,
wat hefft Lüüd as wi van de Wiesheit van en Lööv?“
Wat hett de Minsch van de Wiesheit van en Hund? 
,
dat he dat in de Künn kregen deit, wat to em hört“
– un keen will us dat afstrieden, dat de Anlaag to’n Lögen
en Arvdeel van de Minschheit is?!
As
de Hitleree to Enn weer, wo stunn’ wi daar? Ik weet dat woll
noch. Nüms wull us de Hand geven. Eerst as dat düütsche
Monster en Deel van Europa warrt, warrt wi wedder för Minschen
holln. Se hefft us wedder upnahmen un fungen an, Vertruen to us to
hebben. Nu as us dat goot geiht, is woll de Tiet kamen, use Naverslüüd
Dankeschöön to seggen. Dankeschöön in Euro un
Cent. Denn wi Düütschen sünd man blots so veel wert,
as wi ok Europäer sünd. Süst blifft wi dat Monster.
So, dat wull ik maal seggt hebben.
De
Wetenschap hett al faststellt, dat wi Rupen nix as Kaldunen in us
hefft, wiß keene Flunken un gaar nix van de bunten Farven van
de Botterlickers. Wenn ik starven do, denn blifft dat daarbi, daar
kümt nix mehr bi rut.
De
Kohfladen: Platsch! So, nu heff ik miene ganze Persönlichkeit
ut'nannerleggt.
den
kann allens scheef un falsch wesen – man ok allens richtig, echt
un schöön. Denn elkeen Generatschoon hett woll ehr egen
Vörstellen daarvan, wat schöön is. Man elkeen Minsch
hett ok siene eegenen Ogen. So löppt dat denn darup rut, dat
de Steerten tokomen Week en niege Farv kreegen deit, vigelett: eenfach
un nüdlich, as de Düwel seggt. 
Daar
wull ik up rut. De olen Geschichten, wo wi nich mehr an glöven
köönt und de all lang in de Muuskist liggen doot, hüüt
un nu sünd se woll vergeten, man nich vergahn. Daar bruukt man
blots wat passeern, wat de dünnen Pappierwänn van use Routinen
dörslahn deit, un du steihst in en Lööv van Ellhoorn,
de Blitz hett di drapen, un du kriggst de Dochter van den Kaiser to
Fro. 
Un
so is dat ok, wi harrn daar extra ne Snoor anmaakt, wieldat ik ehr
jümmers wedder verleggt harr. Ik schull mi woll wat schamen.
Hest de Saken vör Ogen und kiekst dör se dör, sühst
de Wohld vör luter Bööm nich. Passeern kunn dat meist
elkeen Dag. Verleden Week keem disse wichtige Breef hier, de Saak
is drock un hild un de Lüüd tövt up de Antwoort, ik
harr'n midden up't Schapp an de Blomenvaas lehnt, dat ik em nich vergeten
do, un nu steiht he jümmers noch daar. Dat stimmt nich, dat du
daar nich an dacht harrst, du harrst em översehn, dat is wat
anners. Wat di to dicht vör Ogen kümmt, daar kiekst dör
und warst dat nich mehr wies. 
"De
Minschen sünd al unnasch noog, un elkeen födt noch mit Willen
sienen treersch uptrocken Hund: Ungezogen genug sind schon die
Menschen, und jeder / Hegt noch mit viel Bedacht seinen verzogenen
Hund." Seggt Goethe, de kunn Hunnen nich utstahn. Man dat
keem em up de anner Siet nich daarup an, sik sülven as 'n Hund
optospeelen, de sik up siene Oort to Wehr sett, wenn em wat nich passen
dee: "Ihr Bestien, ihr wolltet glauben, / Ich sollte höflich
sein? / Der Hund, der seine Steine kennt, / Er scheißt auch
auf den Stein." Översetten mööt wi dat woll nich,
en Flööz is in alle Spraaken to verstahn. Wenn dat nu de
Maximen un Reflexionen van usen gröttsten Dichter sünd
— wat schall wi annern denn seggen, un wi sünd doch man
blots schraage Gäst? Is doch nich so, dat wi dat nich beter weten
köönt. Nich, dat wi nu allens in us rinfreten schüllt.
Versök dat maal sööt un vörnehm as de ole Huushöllersch
van den Dichter Lessing, wo Karl Friedrich Arend Scheller van vertellt:
Amenn
kümmt daar en Dag, un van us is denn hier nix mehr to sehn, dat
en poor Aliens kieken kaamt, wo up de Eer noch wat to bruken weer.
Wat blifft van us över — solten Water för de Tung,
Gülle för de Nääs? Rusterig Tünn' in Gorleven,
en Archiv mit Upnaamen van TV-Talkshows, un baben in'n Heven kreist
jümmer noch de automaatsche Satelliten un töövt up
dat Teken. 
Jümmer
densülvigen Padd langgahn, dat ward Frieda bi lütten toveel.
Se drammt mit Macht üm alle Ecken, un so gaht wi denn hüüt
'n beten ümto un lann' toletzt an'n Karkhoff. Ole Knoken kannst
hier noog finnen, man utbuddeln gifft dat nich, tominnst nich för
Hunnen. Un ok de Tweebeener maakt daar männichmaal bannig veel
Fisematenten bi. 
De
Himmel över Sleswig-Holsteen is nich grau of blaag, de is heel
bunt van all de Fahnen, Flaggen und Wimpel, un wenn daar 'n beten
Wind geiht, dennso kann di dat bannig multi-kulti vörkomen. Wi
weet jo, dat hett mit de düütsche Geschicht to doon: noorden
van de dän'sche Grenz gifft dat man een Farv, dat is dat Root-Witt
van den Danebrog. Un wenn en up de Idee komen schall un he hangt daar
wat anneret rut — dat much wesen wat dat will, de blaage Europafahn
of de upgahn Sünn van Grönland —, daar kriggt he bannig
Arger bi. Root-Witt or perish, heet dat bi use Naverslüüd.
De düütschen Touristen in Sønderjylland, de kennt
dat al un stellt en düütschen Goorndwarg vör de Döör
van ehr Ferienhuus, un elkeen weet Bescheed. 
Un
de Landsfahn van Sleswig-Holsteen, blaag-witt-rood. Man swatt-rood-gollen,
dat is heel ror bi us — de dat ruthangen laat, mutt woll totrokken
sien. 
Wenn
nu de Piraaten Land gewinnen doot, in de groote Politik un bi us in't
Dörp, denn bruukt wi noch de Fahn mit den swatten Schädel
un de krüüzten Knoken. Süht fies ut, un ok lachhaft,
wenn dat vör diene Döör weiht. Wüllt wi de Werlt
nu wiesen, wat wi lütte Jungs worrn sünd, de in'n Landdag
Karl May speelt? (De Fruunslüüd sünd hier mit insloten.)
Verstohn kannst dat woll — de Farven för de Parteien gaht
us ut: swatt un geel un gröön un rood un (hier warrt dat
al eng!) deeprood? vigelett? un denn kümmt een un haut daar mit
de krüüzten Knoken up los. 
He
weer fief Johr, daar seet he up de Süll van dat Buernhuus, wo
he in upwussen weer, un harr en Book up de Knee: "Heini, wat
maakst du daar?" — "Ik les." — "Kannst
du denn al lesen?" — Hein keek em an, verwunnert sik un
seeg: "Dat is ne dösige Fraag, ik bün doch en Minsch!"
is
de Doodsengel. Man ‘keen van deveertein dat is, dat warrt he
nich künnig. Un daarto passt denn noch ‘n Snack ut Meckelnborg,
den harr Richard Wossidlo upschreven: „Wenn wi warden wäten
/ Denn sünd wi versläten.“ De Meckelnbörger kunn
männichmaal bannig plietsch wesen, dat kannst hier wies warrn.
keek
em een an, de säh ut as hunnert Johr un öller. Se keken
in de oolen Böker, daar funn' se denn, dat en Felix vör
tweehunnert Johr ut dat Klooster verswunnen weer. 
Van
de olen Tieden an hefft sik de Lüüd so allerhand Deerten
un Beesten utdacht, de du up use Eer nich finnen warrst, un dat gifft
doch wahrhaftig noog lebennige Monster, wo di vör grusen kannst.
Heele Woordenböker sün daarvan vullschreven worrn, babenup
steiht denn "Kryptozoologie", dat meent "verbargen
of verkrupen Deerten". Welke sliekt dör de Wööst,
annere leevt in de Deepte van de See edder in't Iis van Novaja Semlja
of van Patagonien. De Seeslang höört daarto, dat Einhorn
un de Reesenkrak. Wi hefft dat hüüt mit den Draak to dohn,
den Draak un de Marktlück. De richtigen Draken finndt sik hüüttodaags
blots noch in'n Film un in de Böker, de na de Films schreven
sün. De een of anner hett ok in de olen Geschichten ut de Rittertiet
överleevt. Lebennige Draken bi us, de sütt anners ut. 
Gehalt
keem ut de Staatskass. Schöll wi us vörstelln, dat Louise
de lütte Vagelfru verstahn kunn, de daar en säkern Platz
för ehre Kinner sökt un funnen harr? 
welkeen
Kark se tohöörn doot. Toeerst in England. Do hefft se nu
een halve Million Jedi-Ritter in de Statistik. In Australien weern
dat 70.000, in Kanada 21.000 un in Neuseeland 53.000. Humor hört
daarto, de is in Düütschland roor, un so gifft dat bi us
keene Jedis (ik snack nich van Yetis, dat's wat anners!). De letzte
Befraagung geev dat in Tschechien, un ok daar funn'n sik Jedi-Ritter,
15.000 weern dat, jimmer ünner de Rubrik "Religion".
Nu hett sik funn'n, dat van de üm un bi 10 Millionen Tschechen
eene Million to de Kathoolsche Kark hört, 52.000 to de Böhmischen
Bröder un 40.000 to de Hussitten. So dat de Jedi-Ritter an de
veerte Stell steiht. De meersten Tschechen harr nix van ehre Kark
schreven, de Angaav weer freewillig. 
Leest
de Jungs vandaag noch Karl May? In de "Blaurote Methusalem"
kümmt en Holländer vör, de alle Welt un sik sülben
mit dat Wort "ongelukkige nijlpaard" schimpen deit. Dat
is woll so'n Snack bi de Holländer, denn ik heff dat trurige
Nilpeerd noch faken druckt funnen. De Nilpeer sütt woll all 'n
beten na Truer un Unglück ut, tominnst wenn se sik nich in't
Nilwater alen köönt. Dat Nilpeerd in den lütten Zoo,
dat ik mi letzt ankeken dee, harr nich veel Freud an't Leven. Dat
leeg daar verlaten un verloren in sien lütten Kaven anne Eer
un wull nich freten. Wat to doon? Lögenhaft to vertellen —
se stellt eenen Zeegenbock daarto. De stött dat Nilpeerd nu den
ganzen Dag mit sien' Höörn, denn dat is de Art van de Zeegen.
Dat Nilpeerd hett ne dicke Huut, dat is de Art van de Nilpeer. Siet
de Tiet is dat dicke Deert lebennig worrn un hett wedder Freud an't
Leven funn', wieldat sik sien Fründ üm em kümmern deit.
Dat
is ok bi Frieda so, us lütten Jack Russell. Du kannst ehr schimpen
un beswögen, se widdelsteertet un schubbert an dien Been. Mi
dücht, in de Politik is dat nich anners. So'n Politiker bruukt
Dag för Dag sienen Artikel in de Presse, wenn't geiht mit Bild,
un pottegaal of goot of leeg. De Saak hett wedder twee Sieden. Daar
is een, de up di luert un paßt, un amenn ok een, de di leev
hett. Solidargemeinschaft heet dat up Pappierdüütsch. Dat
Spill gifft dat all so lang, as dat Minschen gifft, in de oole Tieden
het dat heten: Wi sün all Bröder (de Süstern weer daar
mit insloten, tominnst denk ik dat). Un dat Familien männichmaal
Striet ünnern'anner hefft, dat sün wi all wies worrn. Wenn
di en Nilpeerd up de Fööt pedden will, stött't in'n
Achtersteven! Doch dat geiht man blots, wenn du ok Höörn
hest. 
en Zeremonie, de sik elkeen Jaar wedderhollen dee un de em as en Frömden
nix angeiht. Up den ersten Blick kümmt us dat blots komisch vör.
Un up den tweeten? Wi hefft woll all en beten van Monboddo afkregen
— wat blangen mi passeren deit, dat blifft wiet van mi; unwat
ehrder wesen is, dat kann ik nich mehr utmaaken. Us Fründ warrt
sien dicket Manuskript woll nich wedderfinn'n.
